Είναι αξιόπιστα τα κείμενα της Καινής Διαθήκης;

Του Κωστή Κοσμέα

Τα Ευαγγέλια είναι 4. Αλλά πώς έγινε η επιλογή των συγκεκριμένων αυτών κειμένων και όχι κάποιων άλλων, δεδομένου ότι υπήρχαν πολλά την περίοδο εκείνη; 

Η απάντηση από έναν πιστό είναι το “μαξιλαράκι” πως όλη η Γραφή είναι θεόπνευστη. Αλλά αυτό το επιχείρημα κατά πόσο μπορεί να σταθεί λογικά και ιστορικά και να πείσει έναν μη-πιστό για την αξιοπιστία των κειμένων της Καινής Διαθήκης (ΚΔ);

Σας καλύπτει η απάντηση ότι το Πνεύμα ήταν εκείνο που καθοδήγησε στον καθορισμό των βιβλίων; Αν σας καλύπτει απλά πατήστε το “x” επάνω δεξιά – δεν υπάρχει λόγος να συνεχίσετε την ανάγνωση του υπολοίπου, και ούτε σκοπός μου εδώ είναι να σκανδαλίσω κανέναν στην πίστη του.

Ξέρουμε τα πάντα γύρω από θεολογία, για τα πιο βαριά πνευματικά ζητήματα, μπορούμε να πούμε απ’ έξω τα βιβλία της ΚΔ (και αντίστροφα) αλλά όταν ένας αμφισβητήσει την αξιοπιστία των κειμένων της πελαγώνουμε και δεν ξέρουμε τι να πούμε, όχι τόσο σ’ αυτόν αλλά στον ίδιο μας τον εαυτό. Καταρχήν, με την έννοια αξιοπιστία εδώ εννοώ το να έχουμε για ένα κείμενο, γεγονός ή πρόσωπο, επαρκείς και ικανοποιητικές αποδείξεις ότι είναι αυτό που παρουσιάζεται σε εμάς. Στο παρόν άρθρο εξετάζω την αξιοπιστία των κειμένων της ΚΔ με την έννοια του αν τα βιβλία που περιέχονται στην ΚΔ είναι αληθινά, έγκυρα, μπορεί κανείς να τα εμπιστευτεί ότι είναι αυτά τα σωστά και όχι κάποια άλλα. Είμαι της άποψης ότι ένα τέτοιο ερώτημα είναι βάσιμο και οι λογικές απαντήσεις επιθυμητές επειδή η πίστη πρέπει να στηρίζεται και σε λογικά θεμέλια. Εκτός του ότι ο Θεός προίκισε τον άνθρωπο με τη λογική ικανότητα - και αν θέλετε να το πούμε και αλλιώς, είναι κάτι που διαχωρίζει τον άνθρωπο απ’ τα υπόλοιπα ζώα - αν δεν χρησιμοποιούμε αυτό το εφόδιο, τότε γιατί να μην ασπαστούμε και το οτιδήποτε που δεν έχει αναφορά στη λογική π.χ. και τις διάφορες συνομωσιολογικές θεωρίες του σωρού, ότι μας ψεκάζουν ή ότι δεν είμαστε άνθρωποι αλλά κρυμμένες σαύρες; Κατά τη γνώμη μου, πιστεύει κανείς σωστά όταν διερευνά την πίστη του με κάθε σίγουρο στοιχείο. Είναι αυτό που έλεγε ο Χιούμ ότι ο σώφρων ρυθμίζει την πίστη του ανάλογα με τα τεκμήρια.

Αλλά εδώ φυσικά μπαίνει η προαίρεση. Αν δεν θες να αποδεχθείς κάτι (ή διότι δεν σε συμφέρει ή διότι φοβάσαι να το αποδεχθείς κλπ.), όσες αποδείξεις και να σου φέρουν θα έχεις κλειστά τα μάτια σου. Δικαίωμά σου να αποδέχεσαι ό,τι θέλεις. Να ξέρεις όμως πώς έχουν τα πράγματα. Και αν δεν μπορείς τίποτε περισσότερο να προσθέσεις, σημαίνει ότι έφτασες σε ένα σημείο που πρέπει να τοποθετηθείς ενσυνείδητα μπροστά σε αυτό το θέμα. Ο άνθρωπος πιστεύει καλύτερα σε ψέματα που τον ικανοποιούν παρά στην αλήθεια που τον κάνει να αισθάνεται άβολα.

Η mainstream άποψη που βρίσκεται στο top 10 των απόψεων που πρέπει να έχει ένα άτομο αν θέλει να είναι in γύρω από ό,τι έχει να κάνει με τη θρησκεία, το «δεν υπήρχε ως ιστορικό πρόσωπο ο Ιησούς». Τα πρώτα βήματα λοιπόν για τον καθορισμό της λεγόμενης Καινής Διαθήκης έγιναν στις αρχές περίπου του 2ου αι. μ.Χ. οπότε και υπάρχουν μαρτυρίες για την κυκλοφορία δύο συλλογών χριστιανικών βιβλίων στην τότε εκκλησία.[1] Δεν έγιναν από κανένα αρχιεπίσκοπο. Ο καθορισμός της Καινής Διαθήκης είχε ήδη αρχίσει από τις αρχές περίπου του 2ου αι. μ.Χ. όταν τα τέσσερα ευαγγέλια αποτέλεσαν από πολύ νωρίς μια συλλογή που έγινε αρχικά γνωστή σαν «το Ευαγγέλιο». Αυτή η συλλογή δεν ήταν εγκεκριμένη από κάποιον επίσκοπο της εποχής, αλλά αντίθετα ήταν τόσο αυταπόδεικτη στην Εκκλησία, που οι επίσκοποι απλά αναγνώρισαν αυτό το πράγμα (π.χ. ο Ειρηναίος). Και ας μη ξεχνάμε ότι τα συγκεκριμένα ευαγγέλια γράφτηκαν σε μια εποχή που βρίσκονταν εν ζωή πολλοί από εκείνους που μπορούσαν να θυμηθούν τι είπε και τι έκανε ο Χριστός. Και φυσικά δεν ήταν εύκολο, όπως μερικοί συγγραφείς νομίζουν, να εφεύρει κάποιος λόγια ή έργα του Ιησού σε κείνα τα πρώτα χρόνια, τη στιγμή που υπήρχαν τόσοι μαθητές του, που μπορούσαν να θυμηθούν τι συνέβηκε και τι όχι. Όπως παρατηρεί ο καθηγητής Βιβλικής Κριτικής και Εξήγησης στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ F. F. Bruce: «Οι πρώτοι χριστιανοί πρόσεχαν πολύ στο να διαχωρίζουν τα λόγια του Ιησού απ’ τις δικές τους αντιλήψεις ή κρίσεις π.χ. ο Παύλος όταν συζητάει τα επίμαχα θέματα του γάμου και του διαζυγίου, στην Α’ Προς Κορινθίους Επιστολή 7, είναι πολύ προσεκτικός στο να διαχωρίσει τη δική του συμβουλή πάνω στο θέμα απ’ τον αποφασιστικό κανόνα του Κυρίου: «Λέγω εγώ, ουχί ο Κύριος» και «ουκ εγώ, αλλά ο Κύριος». Δεν ήταν μόνο οι γνωστοί αυτόπτες μάρτυρες, τους οποίους οι πρώτοι κήρυκες έπρεπε να συμβουλεύονται. Υπήρχαν κι άλλοι, λιγότερο γνωστοί, γνώστες όμως των κύριων γεγονότων της διακονίας και του θανάτου του Ιησού. Οι μαθητές δεν ανέχονταν να ρισκάρουν με ανακρίβειες (για να μη μιλήσουμε για εσκεμμένη τροποποίηση γεγονότων), οι οποίες θα έρχονταν στο φως από εκείνους, οι οποίοι θα ήταν πάρα πολύ ευτυχείς να το κάνουν. Αντίθετα, ένα απ’ τα σταθερότερα στοιχεία του πρώτου αποστολικού κηρύγματος είναι η πιστή επίκληση της γνώσης των ακροατών. Δεν έλεγαν μόνο, «Είμαστε μάρτυρες αυτών των πραγμάτων» αλλά και «καθώς και εσείς εξεύρετε» (Πράξεις Αποστόλων 2, 22)». Το ότι κι άλλα ευαγγέλια κυκλοφορούσαν εξίσου νόμιμα στην εκκλησία δεν προκύπτει από πουθενά. Αντίθετα υπάρχει μαρτυρία από το 115 μ.Χ. του Ιγνάτιου, επισκόπου της Αντιοχείας[2], που αναφέρεται στα γνωστά σε μας ευαγγέλια ότι ήταν τα μόνα αναγνωρισμένα στους κύκλους της Εκκλησίας. Kαι παλιότερη ακόμα από το 95 μ.Χ. του Κλήμη της Ρώμης που αναφέρει τουλάχιστον οχτώ βιβλία της ΚΔ [3]. Οι συνελεύσεις που λένε, έγιναν πολύ αργότερα και δεν έκαναν κάτι ιδιαίτερο απλώς κωδικοποίησαν ό,τι ήδη ήταν αποδεκτό σ’ αυτές τις κοινότητες.

Άρες μάρες κουκουνάρες λοιπόν λένε τα «ευαγγέλια» εκείνα που ο καθένας προσπαθεί από μόνος του να τα θεωρήσει αξιόπιστα χωρίς οποιαδήποτε άλλη αναφορά πέρα από το ότι σχετίζονται με τα γεγονότα της εποχής του Χριστού. Θυμάστε πόσα πράγματα δεν θεωρήθηκαν για κάποιο διάστημα αξιόπιστα (π.χ. η. Ιερά Σινδόνη) μέχρι να αποδειχτεί τελικά η αναξιοπιστία τους.

[1] Bruce, F.F., Τα κείμενα της Καινής Διαθήκης, είναι αξιόπιστα άραγε; Αθήνα: Πέργαμος, 1987, σ. 23.

[2] O Ιγνάτιος, επίσκοπος Αντιοχείας στη Συρία, είναι γνωστός κυρίως ως ο συγγραφέας 7 επιστολών-γραμμάτων που είχαν εξαιρετική επιρροή στην πρώιμη εκκλησία. Ήταν προφανώς ανήσυχος για την αντιμετώπιση των διδασκαλιών των δύο ομάδων: των Ιουδαϊζόντων, οι οποίοι δεν αποδέχονταν την αυθεντία της Καινής Διαθήκης (αν και η ΚΔ δεν είχε συγκροτηθεί την περίοδο εκείνη)·και των Δοκητών, οι οποίοι έκριναν ότι τα βάσανα και ο θάνατος του Χριστού ήταν μόνο φαινομενικά. Οι επιστολές-γράμματα αυτές παραθέτονται συχνά για να δείξουν τι πεποιθήσεις υπήρχαν στην πρώιμη εκκλησία. Οι επιστολές-γράμματα αυτές μπορούν να βρεθούν εδώ. 

[3] Οι αναφορές αυτές υπάρχουν στην επιστολή-γράμμα του προς τους Κορινθίους και μπορεί να βρεθεί εδώ. Χαρακτηριστικά θα αναφέρουμε ορισμένα: Ο Κλήμης γράφει: For thus He spoke: «Be merciful, that you may obtain mercy; forgive, that it may be forgiven to you; as you do, so shall it be done to you; as you judge, so shall you be judged; as you are kind, so shall kindness be shown to you; with what measure you measure, with the same it shall be measured to you». Αυτό είναι μια παράθεση από το Ευαγγέλιο του Ματθαίου 7, 2. Επίσης, σε ένα άλλο σημείο γράφει: For [the Scripture] says, «Eye has not seen, nor ear heard, neither has it entered into the heart of man, the things which He has prepared for those who wait for Him». Αυτό είναι μια παράθεση από την Α’ Κορ. 2, 9.

Ο Κωστής Κοσμέας είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας. Αναδημοσιεύω, αποσπασματικά, το άρθρο του που δημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο «Ζωή Αγάπης» στις 17 Οκτωβρίου 2013.

Πίστη και Λογική - Μπορούν να συνυπάρξουν;

Του Κωστή Κοσμέα

«Αδυνατώ να πιστέψω κάτι για το οποίο δεν έχω την παραμικρή ένδειξη, δεν στέκει σε καμία λογική διεργασία κι έρχεται συχνά σε άμεση σύγκρουση με τα ευρήματα και τις μεθόδους της επιστήμης», «Δεν υπάρχει καμία εμπειρική απόδειξη για την ύπαρξη του θεού», «πιστεύω μόνο τα μάτια μου» είναι συνήθως αυτά που ακούμε από τους περισσότερους ανθρώπους για το γιατί δεν πιστεύουν στο Θεό (ή για την ακρίβεια προσπαθούν να απαλλαγούν από αυτό το ζήτημα βρίσκοντας καταφύγιο πίσω από ισχυρά άλλοθι).

Αυτό το πράγμα όμως που ακούγεται σχεδόν παντού είναι νοηματικά ΤΕΛΕΙΩΣ λάθος, το να θες δηλαδή να πιστέψεις μόνο σε κάτι που αποδεικνύεται λογικά. Πιστεύεις σε κάτι που ΔΕΝ βλέπεις, που ΔΕΝ έχεις εμπειρική απόδειξη για την ύπαρξή του. Γι’ αυτό πιστεύεις σ’ αυτό.

Ειδάλλως δεν θα πίστευες. Θα οδηγούσε τη γνώση του κατά κάποιο τρόπο αναγκαστικά. Σύμφωνα με το διαπιστωμένα καλύτερο ορισμό που έχει διατυπωθεί ποτέ για την πίστη, πίστη σημαίνει «ελπιζομένων υπόστασις, πραγμάτων έλεγχος ού βλεπομένων». Συνεπώς το ότι δεν πιστεύω στο Θεό επειδή δεν έχω κάποια λογική απόδειξη για την ύπαρξή του (με την έννοια ότι αν είχα λογική απόδειξη θα… πίστευα) είναι μια πρόταση άτοπη. Επίσης, το να δεχόσουνα μόνο κάτι που μπορεί να αποδειχτεί – ουτοπικές απόψεις τύπου Ρίτσαρντ Ντόκινς – κάτι τέτοιο θα ήταν εξαιρετικά εμποδιστικό στη ζωή μας. Δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε βήμα. Για να μπεις σε ένα ασανσέρ, θα έπρεπε να φωνάξεις πρώτα το μηχανικό να σου αποδείξει ότι το ασανσέρ που πρόκειται να χρησιμοποιήσεις δεν θα πέσει ή ο οδηγός του λεωφορείου ότι θα οδηγήσει το λεωφορείο στην καθορισμένη πορεία του και δεν θα σε πάει από αλλού λόγω απροσεξίας ή λόγο απειρίας ή ότι τα πράγματα θα συνεχίσουν να υπάρχουν στο μέλλον όπως υπήρχαν στο παρελθόν: η επόμενη αναπνοή μας δεν θα μας πνίξει, το πάτωμα δεν θα καταρρεύσει στο επόμενο βήμα μας – και εκατοντάδες άλλα πράγματα αυτού του είδους. Για ποιους λόγους τα πιστεύουμε; Είναι πολύ δύσκολο να βρούμε κάποιο καλό λόγο. Την πίστη καθαυτή τη χρησιμοποιούμε συνεχώς στη ζωή μας. Ακόμα και χωρίς να το καταλαβαίνουμε. Πιστεύουμε σε πράγματα σε κάθε μας βήμα, κάθε στιγμή. Σε πράγματα που δεν μπορούν να γίνουν αντικείμενο γνώσης των αισθήσεών μας. Εάν, λοιπόν, η εντύπωσή μας είναι ότι η πίστη μπορεί να καταστεί προφανής με απολύτως λογικό τρόπο (καταρχήν τότε θα έπαυε να μιλάμε για πίστη) ή ότι για να βιωθεί η ανθρώπινη ζωή αρκεί μόνο η λογική, τότε αναφύονται τρομακτικές δυσκολίες.

Αυτό όμως δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι δίνουμε λευκή επιταγή στην πίστη και εξοβελίζουμε τελείως τη λογική από τη ζωή μας. Και ναι, δυστυχώς, εν έτει 2014, υπάρχουν γύρω μας τέτοιες απόψεις που το υποστηρίζουν αυτό («τα πάντα είναι πνευματικά» ακούμε πολλές φορές, όλα έχουν πνευματική αιτία κ.ά.). Αν ήταν έτσι, τότε δεν θα πρέπει να γελάμε όταν ακούμε για παράδειγμα τον Πατριάρχη Σερβίας να λέει ότι η Κοντσίτα φταίει για τις πλημμύρες στα Βαλκάνια, απλά επειδή ανήκει σε «αντίθετο» δόγμα ή να εξανιστάμεθα όταν η Αθανασία του Αιγάλεω ισχυριζόταν πριν χρόνια ότι η Παναγία έγραφε πάνω στο στήθος της θεία μηνύματα. Και από την πλευρά μου δεν εξεπλάγην καθόλου όταν άκουσα ιδίοις ωσίν ότι το φονικό τσουνάμι στην Ινδονησία έγινε γιατί … τους τιμώρησε ο Θεός για την πανσεξουαλικότητά τους! Τα πάντα είναι πίστη. Και αν θεωρούμε πραγματικά ότι τα πάντα είναι πίστη, τότε δεν μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι το ένα έχει βάση ενώ το άλλο δεν έχει, να χαρακτηρίζουμε «τυφλούς» τους ανθρώπους που πιστεύουν ότι αν περάσουν κάτω από μια εικόνα θα γιατρευτούν ή ότι αν ανέβουν γονατιστοί στον Ιερό Ναό της Ευαγγελίστριας στην Τήνο θα τους βοηθήσει η Θεοτόκος στον προσωπικό Γολγοθά τους. Και εν τέλει, αν ήταν έτσι, αν όλα έχουν πνευματική αιτία, τότε να μην καταφεύγουμε στο γιατρό όταν είμαστε άρρωστοι. Αν δεν υπάρχει κάποιο αντικειμενικό κριτήριο με βάση το οποίο να μπορούμε να κρίνουμε τις προσωπικές μας πεποιθήσεις, αν η λογική εξοβελίζεται ως εργαλείο και κινούμαστε αποκλειστικά με κριτήρια πέραν της λογικής, τότε ο δρόμος ανοίγει στις πιο απίθανες υποθέσεις και δεν υπάρχει κανένα κριτήριο που να λέει ότι δεν είναι εξίσου βάσιμο η πίστη στο Θεό με την πίστη στο μάτι, τις κρυμμένες αδελφότητες, εξωγήινους, αεροψεκασμούς και νεράιδες (ή όλα αυτά μαζί). Και αν αυτό αφορά την προσωπική ζωή του καθενός, δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα – ο καθένας είναι ελεύθερος να κάνει και να πιστεύει ό,τι θέλει –, αν σε μια ορισμένη αρρώστια κάποιος θα επιλέξει να πάει στον γιατρό ή θα θεωρήσει ότι… τον τιμωρεί ο Θεός. Όταν όμως η πίστη συναντά την εξωστρέφεια, τότε τα πράγματα μπορούν ενίοτε να γίνουν και επικίνδυνα – και είναι σε αυτό το σημείο που μπορεί να γεννηθεί ο φονταμενταλισμός.

Η συζήτηση αυτή προφανώς δεν είναι καινούργια αλλά είναι πτυχές ενός ζητήματος που απασχολεί το θρησκευόμενο κόσμο (και όχι μόνο αυτόν) τουλάχιστον από τον Θωμά τον Ακινάτη και έχει οδηγήσει στις μεγαλύτερες φιλοσοφικές τιτανομαχίες. Η συζήτηση όμως αυτή αναζωπυρώθηκε τα τελευταία χρόνια με την κατάρρευση των προσδοκιών του Διαφωτισμού, της απόλυτης πίστης στη δύναμη του ορθού λόγου. Σε μια περίοδο προφανώς που ο δυτικός κόσμος έχει εμποτιστεί από την απογοήτευση και την αντίδραση απέναντι στην απόλυτη κυριαρχία της λογικής το πεδίο ανοίγει για τις πιο απίθανες υποθέσεις και έχει ρίξει τον κόσμο στους πιο παράλογους συνδυασμούς. Σήμερα, όχι μόνο στα χωριά αλλά και στους ουρανοξύστες των πόλεων, πλάι στον 21ο ζουν ακόμα ο 10ος και ο 13ος αιώνας. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν το ηλεκτρικό ρεύμα χωρίς να έχουν πάψει να πιστεύουν στο μάτι. Επιστήμονες ιατροί πιστεύουν σε κρυμμένες αδελφότητες και αεροψεκασμούς. Οι πιλότοι, που κυβερνούν τα πιο σύγχρονα αεροσκάφη φτιαγμένα από τη μεγαλοφυΐα του ανθρώπου, φορούν φυλαχτά κάτω από τα μπουφάν τους.

Προσοχή, δεν μιλάω εδώ για την πίστη αυτή καθαυτή ως φαινόμενο αλλά για την πίστη σε κάτι. Γιατί να με ενδιαφέρει να έχω τεκμήρια για την πίστη μου; Εκτός του ότι, αν σας ικανοποιεί αυτό, ο Θεός μας έδωσε τη λογική ικανότητα, τη λογική/υπολογιστική/αναλυτική δηλαδή ικανότητα (αλλιώς γιατί να μας την έδινε;), έτσι, με το να έχω τεκμήρια για την πίστη μου, είναι περισσότερο πιθανό ότι θα είναι αληθής και διότι έτσι είμαστε πιο σίγουροι ότι είναι αληθής. Και τα δύο είναι σημαντικά. Θέλουμε οι πίστεις μας να είναι αληθείς, επειδή τις χρησιμοποιούμε για να κατευθύνουμε τις πράξεις μας και οι πράξεις που κατευθύνονται από αληθείς πίστεις είναι, γενικώς, πιο αποτελεσματικές. Ας πάρουμε το πιο απλό παράδειγμα για να το καταλάβουμε. Ας συγκρίνουμε τις πράξεις και το βαθμό αποτελεσματικότητας δύο ανθρώπων που και οι δύο επιθυμούν να πιούν μπύρα: ο ένας πιστεύει – λανθασμένα – ότι η μπύρα είναι στο ψυγείο, ο άλλος πιστεύει – σωστά – ότι είναι ακόμη στο αυτοκίνητο. Και βοηθάει να υποστηρίζουμε τις πίστεις μας με σιγουριά επειδή έτσι προχωρούμε και ενεργούμε δίχως να αμφιταλαντευόμαστε.

ΟΚ. Αφού δεν εξοβελίζουμε τη λογική από την πίστη, πού βρίσκεται τότε η χρυσή τομή μεταξύ τους, θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς. «Τίποτα δεν είναι τόσο συνεπές με το Λόγο όσο η ίδια η άρνηση του Λόγου» είχε πει ο μεγάλος μαθηματικός και φυσικός Μπλεζ Πασκάλ. Η ορθή άσκηση της λογικής σταματά στο σημείο που πρέπει να αναγνωρίσουμε αυτό που βρίσκεται πέρα από αυτήν: το πεδίο της πίστης. Και αντίστροφα: η ορθή άσκηση της πίστης σταματά στο σημείο που πρέπει να αναγνωρίσουμε αυτό που βρίσκεται πέρα από αυτήν: το πεδίο της λογικής ικανότητας και κρίσης.

Ο Κωστής Κοσμέας είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Πολιτικής Επιστήμης και ολοκληρώνει την διατριβή του επάνω στην πολιτική σκέψη του Jürgen Habermas και του Κορνήλιου Καστοριάδη. Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο Ζωή Αγάπης 

Το δηλητηριώδες νέφος και η ευθύνη του επιστήμονα

Ο Φριτς Χάμπερ (Fritz Haber) γεννήθηκε τον Δεκέμβρη του 1868 στο Μπρέσλαου, το σημερινό Βρότσλαβ της Πολωνίας. Οι γονείς του ήταν εβραίοι και ανήκαν στις πιο παλιές οικογένειες της πόλης. Σπούδασε χημεία και ανέπτυξε μαζί με τον Καρλ Μπος στο Πανεπιστήμιο της Καρλσρούης τη μέθοδο Χάμπερ-Μπος, που συνίσταται στην καταλυτική σύνθεση αμμωνίας από ατμοσφαιρικό υδρογόνο και άζωτο, σε υψηλή θερμοκρασία και πίεση. Το 1918 ο Χάμπερ τιμήθηκε με το βραβείο Νομπέλ Χημείας για την εργασία του αυτή. Η μέθοδος Χάμπερ-Μπος υπήρξε ένα ορόσημο στην ιστορία της βιομηχανικής χημείας, επειδή ανεξαρτητοποίησε την παραγωγή προϊόντων του αζώτου (λιπασμάτων, εκρηκτικών, κ.ά.) από τα αποθέματα ορυκτών, ιδίως του νιτρικού νατρίου, που εξορυσσόταν μόνο στη Χιλή. Έτσι η παραγωγή φθηνών νιτρικών λιπασμάτων απέτρεψε την πείνα εξαιτίας του υπερπληθυσμού της γης.

Ο Χάμπερ διαδραμάτισε πολύ σημαντικό ρόλο και στην ανάπτυξη των χημικών όπλων (αερίων) του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Μέρος αυτού ήταν και η σχεδίαση και κατασκευή μάσκας αερίου με απορροφητικά φίλτρα. Εκτός από την καθοδήγηση των ομάδων παρασκευής χλωρίου και άλλων αερίων για χρήση στον πόλεμο χαρακωμάτων, ο Χάμπερ ήταν προσωπικά παρών για να επιβλέπει την ασφαλή για τους γερμανούς στρατιώτες απελευθέρωση των αερίων κατά του εχθρού. Θεωρείται «πατέρας των χημικών όπλων»  και  ήταν υπερήφανος γι' αυτές τις υπηρεσίες που προσέφερε προς την πατρίδα του κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, για τις οποίες και του δόθηκε ο βαθμός του λοχαγού από τον Κάιζερ, γεγονός σπάνιο για έναν επιστήμονα μεγάλης ηλικίας. Στις μελέτες του πάνω στις επιδράσεις των δηλητηριωδών αερίων, ο Χάμπερ ανακάλυψε,  ότι η έκθεση σε χαμηλές συγκεντρώσεις δηλητηριώδους αερίου για μεγάλο χρονικό διάστημα είχε συχνά τα ίδια αποτελέσματα με την έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις του ίδιου αερίου για μικρό χρονικό διάστημα. Διετύπωσε μια απλή μαθηματική σχέση ανάμεσα στη συγκέντρωση του αερίου και στον χρόνο εκθέσεως που χρειαζόταν για να επέλθει θάνατος. Αυτή η σχέση έγινε γνωστή ως «Κανόνας του Χάμπερ». Υπερασπίσθηκε τα χημικά όπλα ενάντια στις κατηγορίες ότι ήταν «απάνθρωπα», λέγοντας ότι ο θάνατος ήταν θάνατος, ανεξάρτητα από το μέσο που τον επέφερε. Κατά τη δεκαετία του 1920, επιστήμονες που εργάζονταν στο ινστιτούτο του ανέπτυξαν το χημικό προϊόν υδροκυανίου γνωστό ως «Κυκλώνας Β» (Zyklon B), που χρησιμοποιήθηκε ως εντομοκτόνο, καθώς και κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στα Ναζιστικά στρατόπεδα εξόντωσης.

Το 1901 ο Φριτς Χάμπερ παντρεύτηκε την Κλάρα Ίμερβαρ και το 1902 απέκτησαν ένα γιο, τον Χέρμαν. Η σύζυγος του, που ήταν και η ίδια χημικός (από τις πρώτες γυναίκες κατόχους διδακτορικού χημείας στην ιστορία παγκοσμίως), ήταν αντίθετη με την ενασχόλησή του με τα δηλητηριώδη αέρια και αυτοκτόνησε με το υπηρεσιακό  πιστόλι του άνδρα της στον κήπο τους στις 2 Μαΐου 1915, αντιδρώντας στην επιτόπια παρουσία του κατά την πρώτη επιτυχημένη χρήση χλωρίου στη δεύτερη Μάχη του Υπρ στις 22 Απριλίου 1915. Την ίδια ημέρα όμως ο Χάμπερ αναχώρησε για το Ανατολικό Μέτωπο, για να οργανώσει και να επιβλέψει προσωπικά την απελευθέρωση δηλητηριωδών αερίων κατά των Ρώσων.

Με την άνοδο του αντισημιτισμού στη γερμανική κοινωνία, ο γερμανο-εβραίος Χάμπερ, υποχρεώθηκε να φύγει από τη Γερμανία το 1933 εξαιτίας των διωγμών των Ναζί. Πήγε στο Κέμπριτζ της Αγγλίας για λίγους μήνες, αλλά ποτέ πια δεν εγκαταστάθηκε κάπου μόνιμα. Τον Ιανουάριο 1934, σε ηλικία 65 ετών, ο Φριτς Χάμπερ, απογοητευμένος από την κατασυκοφάντηση των (πραγματικά σημαντικών) επιστημονικών επιτευγμάτων του στην ίδια του την πατρίδα, πέθανε από καρδιακή προσβολή σε ένα ξενοδοχείο της Βασιλείας στην Ελβετία. 

Τα μέλη της οικογένειας του Χάμπερ διέφυγαν επίσης από τη ναζιστική Γερμανία. Η δεύτερη σύζυγός του Σαρλότ εγκαταστάθηκε στην Αγγλία με τα δύο τους παιδιά. Ο γιος του Χέρμαν, από την Κλάρα, μετανάστευσε στις ΗΠΑ κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και αυτοκτόνησε το 1946. Ως τραγική συνέπεια των επιστημονικών δραστηριοτήτων του Χάμπερ, κάποιοι συγγενείς του πέθαναν στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης από τον «Κυκλώνα Β» που εφευρέθηκε στο ίδιο του το εργαστήριο. Ο γιος του Λούντβιχ (1921-2004), έγινε σημαντικός ιστορικός του χημικού πολέμου και επηρεασμένος από τα γεγονότα έγραψε το βιβλίο «Το δηλητηριώδες νέφος» που εκδόθηκε το 1986 [1].

Η επιστήμη και η τεχνολογία δεν είναι σε θέση να δώσουν μια ικανοποιητική απάντηση στο θέμα της ευθύνης, επειδή αυτό εναπόκειται στην ατομική ευθύνη του επιστήμονα, ειδικά όταν πρόκειται για προβλέψιμες συνέπειες των πράξεων και των παραλείψεων του. Ο φυσικός Carl Friedrich von Weizsäcker θεωρεί πως ως επιστήμονας κανείς δεν έχει ευθύνη με τη νομική, αλλά με την ηθική της έννοια. Δηλώσεις εκ μέρους της επιστημονικής κοινότητας απηχούν μια ρεαλιστική-ουμανιστική προσέγγιση για υπεύθυνη δράση, δηλαδή: Αν ως ανθρωπότητα δεν δράσουμε υπεύθυνα, εμείς οι ίδιοι θα στερήσουμε στον εαυτό μας, αργά ή γρήγορα, από τα προς το ζην. 

Μια βιβλική προσέγγιση θεωρεί τον άνθρωπο ως διαχειριστή της δημιουργίας. Ο ρόλος του επιστήμονα είναι παρόμοιος μ’ αυτόν ενός χαρτογράφου που εξερευνά νέα εδάφη και περιγράφει την πραγματικότητα βάσει ενός μοντέλου ή χάρτη. Οι οδηγίες που η επιστήμη προσφέρει πρέπει να είναι όσο το δυνατόν ακριβέστερες και να εξυπηρετούν την άγνοια σηματοδότησης και προσανατολισμού των ανθρώπων. Το ζήτημα της ευθύνης προκύπτει όταν κανείς θέσει την ερώτηση, σε ποιόν ανήκει το έδαφος που διερευνάται. Για τους χριστιανούς η απάντηση είναι σαφής: «Η γη είναι του Κυρίου και το πλήρωμα αυτής». Συνεπώς ο επιστήμονας είναι υπεύθυνος απέναντι στον ίδιο το Θεό [2].

[1] Βικιπαίδια

[2] Erastos Filos, Wie frei ist Wissenschaft?, Evangelium und Wissenschaft, τεύχος 24 (11/1992), σ. 3-13,

https://www.academia.edu/2778717/Wie_frei_ist_Wissenschaft

Γιατί η διαμάχη γύρω από τον πάπυρο που αναφέρει ως παντρεμένο τον Ιησού είναι ανούσια

Αναδημοσιεύουμε ένα κείμενο του Κωστή Κοσμέα που πρωτοδημοσιεύτηκε στον ιστότοπο zoiagapis.gr:

Ένας μέχρι πριν 18 μήνες άγνωστος πάπυρος γραμμένος στα αρχαία κοπτικά είχε προκαλέσει την οργή της εκκλησίας αλλά και έντονες αντιπαραθέσεις στον χριστιανικό κόσμο. Ο πάπυρος ο οποίος ανήκει σε ιδιωτική συλλογή και δεν έχει μέγεθος μεγαλύτερο από αυτό μιας πιστωτικής κάρτας περιελάμβανε μια φράση που αποδίδεται στον Ιησού: «Ο Ιησούς τους είπε, ιδού η γυναίκα μου». «Ο Ιησούς παντρεμένος;» είχαν τότε γράψει όλα τα πρωτοσέλιδα.

H Κάρεν Κινγκ, καθηγήτρια στη Σχολή Θεολογίας του Χάρβαρντ, η οποία είχε τότε κάνει την εισήγηση, είχε δεχτεί πυρά και πολλοί θεολογικοί κύκλοι και το Βατικανό είχαν αμφισβητήσει την γνησιότητα του πάπυρου.

Σήμερα τα εργαστήρια επανέρχονται με τις έρευνες να έχουν ολοκληρωθεί. Τα αποτελέσματα των τεστ υποδεικνύουν ξεκάθαρα πως το αρχαίο αυτό τμήμα παπύρου που είχε ονομαστεί «Το Ευαγγέλιο της Μαγδαληνής» είναι αυθεντικό και χρονολογείται τoν 8o αιώνα μ.Χ. στην Αίγυπτο.

Τα επιπλέον τεστ που έγιναν ώστε να καταρρίψουν τους ισχυρισμούς πως ο πάπυρος ήταν πλαστός και πως ίσως  πολλά χρόνια αργότερα από την χρονολογία γραφής του κάποιος είχε αλλάξει το περιεχόμενό, βγήκαν επίσης αρνητικά. Δεν βρέθηκε κανένα ίχνος από μελάνι που να διαφέρει χρονολογικά από το σύνολο, αλλά και κανένα σημάδι που να αποδεικνύει κάποιου είδους επιτηδευμένης αλλοίωσης.

Αν και τα τεστ που θα εξασφάλιζαν 100% την γνησιότητα δεν μπορούν να γίνουν μιας και θα κατέστρεφαν το ευαίσθητο αυτό αρχαίο ντοκουμέντο, τόσο η καθηγήτρια Κάρεν Κινγκ όσο και η υπόλοιπη ερευνητική ομάδα που διεξήγαγε τα τεστ ισχυρίζονται πως για αυτούς είναι πια ξεκάθαρο το ζήτημα γνησιότητας.

Αυτό που η Κάρεν Κινγκ θέλησε να ξεκαθαρίσει είναι πως η ίδια και η επιστημονική ομάδα του Χάρβαρντ ποτέ δεν υποστήριξαν πως ο Ιησούς ήταν παντρεμένος, αλλά πως ο πάπυρος που γράφει κάτι τέτοιο είναι αυθεντικός. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και η ίδια, το ότι ένας πάπυρος έχει μια τέτοια αναφορά δεν σημαίνει πως είναι ιστορικό γεγονός αλλά υποδεικνύει ίσως ιστορικά την αντιμετώπιση και τις θεωρίες που από τότε είχαν αναπτυχθεί. Ακόμη και τώρα πάντως υπήρξαν κύκλοι που αντέδρασαν άμεσα και επιμένουν πως τα τεστ δεν είναι ακριβή και πως ο πάπυρος δεν είναι αυθεντικός.

Όλη την αντιπαράθεση τη θεωρούμε τελείως ανούσια και ειδικότερα από την πλευρά του χριστιανικού κόσμου, που έσπευσε αμέσως να οργιστεί. Πρώτον γιατί και ο πάπυρος να είναι αυθεντικός, που όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι είναι, αυτό δεν σημαίνει πως και ό,τι γράφει είναι αξιόπιστο.

Το πρόβλημα πίσω από αυτήν τη συζήτηση είναι η διάκριση μεταξύ αυθεντικού και αξιόπιστου στην Ιστορία. Αυθεντικό σημαίνει ότι ένα ιστορικό εύρημα είναι γνήσιο, προέρχεται δηλαδή πραγματικά από εκείνον στον οποίο το αποδίδουμε ή ότι δεν έχει υποστεί κάποιου είδους επιτηδευμένης αλλοίωσης. Αξιόπιστο από την άλλη πλευρά σημαίνει ότι αυτά που αναφέρει είναι αληθινά, ότι μπορούν δηλαδή να επιβεβαιωθούν ως ιστορικά γεγονότα και δεν είναι μέρη ενός μύθου ή της προϊστορίας, της εποχής εκείνης δηλαδή για την οποία δεν έχουμε γραπτές πηγές ή που αυτές οι μαρτυρίες δεν μας είναι κατανοητές. Η Θεογονία του Ησίοδου για παράδειγμα είναι ένα έργο αυθεντικό, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι και αξιόπιστο, πως ό,τι αναφέρει ανήκει στη σφαίρα της ιστορικής πραγματικότητας. Και το λεγόμενο «Ευαγγέλιο του Ιούδα» για παράδειγμα είναι αυθεντικό ή ο Αληθής Λόγος του Κέλσου (ένα έργο στο οποίο βασίζονται οι χριστιανοί απολογητές για να αποδείξουν την ιστορικότητα του Ιησού), ένα έργο το οποίο ανασυντάσσει ο Ωριγένης στα γραπτά του, αυτό δεν σημαίνει όμως πως ό,τι λένε είναι και αξιόπιστα. Ήδη από τα πρώτα χρόνια, οι Χριστιανοί διαφωνούσαν σχετικά με το αν ήταν καλύτερο να μην παντρεύεται κανείς. Αλλά ήταν πάνω από έναν αιώνα μετά το θάνατο του Ιησού πριν αρχίσουν να επικαλούνται την οικογενειακή κατάσταση του Ιησού προκειμένου να υποστηρίξουν τις θέσεις τους. Η τελευταία επισήμανση δηλαδή της Κάρεν Κινγκ τα λέει όλα. Και, δεύτερον, ας μην ξεχνάμε ότι μιλάμε για έναν πάπυρο γραμμένο περίπου 800 χρόνια μετά! Σε κάθε περίπτωση όμως, ποιόν μπορούμε να θεωρήσουμε πιο αξιόπιστο; Έναν που ήταν αυτόπτης μάρτυρας ή έναν που έγραψε 800 χρόνια μετά;

Ο Κωστής Κοσμέας είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας

Σύσταση Συμβουλίου Καινοτομίας από το Υπουργείο Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας

Έμαθα ότι το υπουργείο Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας ανακοίνωσε τη σύσταση Συμβουλίου Καινοτομίας, στο οποίο θα συμμετέχουν εκπρόσωποι της επιχειρηματικής και επιστημονικής κοινότητας. Έχοντας συμβουλευτικό και συντονιστικό χαρακτήρα με στόχο την εφαρμογή της ευρωπαϊκής πολιτικής για την προώθηση της καινοτομίας, το Συμβούλιο θα εισηγείται προς την κυβέρνηση τη λήψη μέτρων, αποτελώντας σημείο επαφής των επιχειρήσεων και της επιστημονικής κοινότητας με την πολιτική ηγεσία.

Αφορμή για την απόφαση σύστασης του συμβουλίου στάθηκε και το νέο ΕΣΠΑ (2014-2020), στο οποίο οι δαπάνες για την καινοτομία ως ποσοστό επί του συνολικού προϋπολογισμού θα είναι διπλάσιες σε σύγκριση με το τρέχον χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Όλα τα μέλη του Συμβουλίου Καινοτομίας θα προσφέρουν τις υπηρεσίες τους αμισθί.

Πρόκειται για ένα θετικό βήμα προς τον συντονισμό των διάσπαρτων μέχρι στιγμής πρωτοβουλιών στη χώρα μας και ευχόμαστε να έχουν επιτυχία για το καλό του τόπου.

Οι ρίζες της καινοτομίας ξεκινούν από τη σκέψη και εξαρτώνται για την υλοποίησή τους, κατά πολύ από τη νοοτροπία και τις αντιλήψεις, το κοινωνικό πλαίσιο, την παιδεία και – γενικά – την κουλτούρα στην οποία εντάσσεται ένα άτομο. Οι αρχαίοι Αθηναίοι και οι ξένοι που βρίσκονταν κοντά τους, «εις ουδέν έτερον ηυκαίρουν ή λέγειν τι ή ακούειν τι καινότερον». Έτσι μας διαβεβαιώνουν τα βιβλικά κείμενα (Πράξεις 17,21). Η καινοτομία, έστω και αν η λέξη δεν χρησιμοποιείται στις Γραφές, είναι μια βιβλική έννοια. Ο Ιησούς Χριστός διδάσκει, πως τα μπαλώματα καινούργιου υφάσματος σε παλιά ρούχα ή το νέο κρασί σε παλιούς ασκούς χειροτερεύουν μια κατάσταση. Η Καινή Διαθήκη, για την οποία μιλάει ο Χριστός, αποτελεί μια καινοτόμο προσέγγιση του ανθρώπου προς τον Θεό, μέσω της πίστης, και αντικαθιστά την Παλαιά Διαθήκη που προϋπέθετε την προσέγγιση του Θεού μέσω του μωσαϊκού Νόμου. Τόσο η διδασκαλία του Ιησού («μετανοείτε», αλλάξτε δηλαδή νοοτροπία) όσο και τα υπόλοιπα κείμενα της Καινής Διαθήκης στο σύνολό τους μιλούν για καινοτομία και όχι για μπαλώματα (Μάρκος 2,21-22), για την καινοτομία που μόνο το Πνεύμα του Θεού φέρνει (Ρωμαίους, 7,6), για ένα «μεταμορφούσθε τη ανακαινώσει του νοός υμών» (Ρωμαίους 12,2).

Βραβείο Νομπέλ για την πρόβλεψη του «σωματιδίου του Θεού»

Είναι μάλλον η πρώτη, ίσως και η τελευταία φορά, που ένα Βραβείο Νομπέλ στη Φυσική έκανε χαρούμενους τόσο πολλούς ανθρώπους. Σαν να το είχαν πάρει δηλαδή και αυτοί μαζί με τον François Englert, 80 ετών σήμερα, και τον Peter Higgs, ήδη στα 84 του. Ο λόγος είναι για τους 7.000 περίπου ανθρώπους που εργάζονται στο CERN, το κοινό κέντρο επιστημονικής έρευνας για όλη την Ευρώπη. Καμιά θεωρία δεν επιβραβεύεται με το Βραβείο Νομπέλ στη Φυσική  αν πρώτα δεν έχει επιβεβαιωθεί πειραματικά. Ακόμη και ο Αΐνσταιν τιμήθηκε με το βραβείο αυτό για το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο, που επιβεβαιώθηκε από τα πειράματα, και όχι για τις Θεωρίες της Σχετικότητας, έγραφε το «Βήμα» για την απονομή του Βραβείου Νομπέλ στις 3 Οκτωβρίου στους δύο φυσικούς.

Ο François Englert γεννήθηκε στις 6 Νοεμβρίου του 1932 στο Etterbeek των Βρυξελλών. Σπούδασε Φυσική στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών (ULB), όπου έλαβε το διδακτορικό του το 1959. Στη συνέχεια πήγε στο Πανεπιστήμιο Cornell. Το 1961 επέστρεψε στο ULB και το 1964 ανέλαβε καθηγεσία. Από το 1980 μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1998, δίδασκε, μαζί με τον Robert Brout, Θεωρητική Φυσική στο ULB.

Ο Peter Higgs γεννήθηκε στις 29 Μαΐου 1929 στο Newcastle-upon-Tyne, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σπούδασε Φυσική στο King 's College του Λονδίνου, απ' όπου αποφοίτησε το 1954. Μετά από ενδιάμεσες στάσεις στο Εδιμβούργο και στο Λονδίνο το 1960, πήγε στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, όπου από το 1980 μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1996 υπήρξε καθηγητής Θεωρητικής Φυσικής.
Όπως είχα αναφερθεί σε προηγούμενη ανάρτηση στο ιστολόγιο αυτό: Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Πυρηνικών Ερευνών CERN είναι σήμερα το μεγαλύτερο σε έκταση κέντρο πυρηνικών ερευνών και ειδικότερα της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών στον κόσμο. Βρίσκεται δυτικά της Γενεύης, στα σύνορα Ελβετίας και Γαλλίας. Ιδρύθηκε το 1954 από δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες και σήμερα αριθμεί 20 κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, η οποία είναι και ιδρυτικό μέλος. Η κύρια λειτουργία του CERN αφορά την παροχή επιταχυντών σωματιδίων για την πειραματική έρευνα στο πεδίο της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών. Λειτουργούν πολλοί επιταχυντές, ένας εκ των οποίων είναι και ο LHC (Μέγας Επιταχυντής Σύγκρουσης Ανδρονίων), ο οποίος αναπτύσσεται σε υπόγεια κυκλική σήραγγα 27 χιλιομέτρων και επιτρέπει δέσμες πρωτονίων (και αντιπρωτονίων) να επιταχύνονται σε πολύ υψηλές ενέργειες.

Από τις αναμενόμενες συγκρούσεις των πρωτονίων στον CERN, στη δεδομένη ενέργεια, ήλπιζαν οι επιστήμονες ότι θα σχηματισθεί το μποζόνιο Χιγκς (Higgs boson), του οποίου η μη παρατήρηση μέχρι τότε ήταν ένας από τους «χαμένους κρίκους» του Καθιερωμένου Μοντέλου της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών. Η πειραματική παρατήρηση του σωματιδίου Χιγκς που ανακοινώθηκε στις 4 Ιουλίου 2012 και από τις δύο ομάδες του CERN, Atlas και CMS, επιβεβαίωσε την θεωρία, πώς τα υπόλοιπα στοιχειώδη σωματίδια αποκτούν μάζα κατά το μοντέλο Χιγκς. Το σωματίδιο Χιγκς είναι ένα σημαντικό στοιχείο για την κατανόηση του κοσμικού σχεδίου. Οι ειδικοί επιστήμονες πιστεύουν μάλιστα πως θα είναι το ξεκίνημα για πολλές μελλοντικές συναρπαστικές ανακαλύψεις . Τα κοσμολογικά στοιχεία δείχνουν ότι η συνηθισμένη ύλη αποτελεί μόνο ένα μικρό κλάσμα του σύμπαντος. Το υπόλοιπο είναι άγνωστο, κάτι που αναφέρεται ως "σκοτεινή ύλη" και "σκοτεινή ενέργεια".

Στο δημοφιλές βιβλίο του «Το σωματίδιο του Θεού: Αν το Σύμπαν είναι η απάντηση, ποια είναι η ερώτηση;» [1] που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1993, ο αμερικανός φυσικός Leon Lederman εξήγησε γιατί επέλεξε αυτό τον τίτλο:

«Αυτό το μποζόνιο έχει τόσο καίρια σημασία για την κατάσταση της φυσικής σήμερα, τόσο ζωτική σημασία για την τελική κατανόηση της δομής της ύλης, αλλά ταυτόχρονα είναι τόσο φευγαλέο, που του έχω δώσει ένα ψευδώνυμο: το σωματίδιο του Θεού. Γιατί ο θεός των σωματιδίων; Για δύο λόγους. Πρώτον, ο εκδότης δεν θα μας επέτρεπε να το ονομάσουμε ΄goddamn’ σωματίδιο, αν και αυτό θα μπορούσε να είναι ο πιο κατάλληλός του τίτλος, δεδομένου του αχρείου χαρακτήρα του και το μόχθο που μας προκαλεί. Δεύτερον, επειδή υπάρχει ένας σύνδεσμος με ένα άλλο βιβλίο, ένα πολύ παλαιότερο  ...»

… και αναφέρεται στο βιβλίο της Γένεσης στη Βίβλο. Ο Μίτσιο Κάκου, καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Σίτι της Νέας Υόρκης, εκφράστηκε ως εξής [2]:

«Εξερευνούμε τις απαρχές της φυσικής και της κοσμολογίας με τον επιταχυντή γιατί θέλουμε να έχουμε ένα παράθυρο στη δημιουργία, να αναπαράγουμε ένα μικρό κομμάτι της Γένεσης για να ξεκλειδώσουμε μερικά από τα μεγαλύτερα μυστικά του σύμπαντος».

Όχι μόνο βοηθάει η έρευνα αυτή στο να ανιχνεύσουμε τις πρώτες στιγμές της Δημιουργίας, αλλά μας δίνει την δυνατότητα να εισχωρήσουμε, κατά το ανθρωπίνως δυνατό, και στα ίδια τα μυστήρια της ύλης. Κάποια χωρία της Καινής Διαθήκης αποκτούν έτσι ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως για παράδειγμα  αυτά που η προς Εβραίους Επιστολή (1/3) περιγράφει για τον Χριστό:

 «… φέρων τε τα πάντα τω ρήματι της δυνάμεως αυτού».

[1]     Leon Lederman, Dick Teresi (1993): The God Particle: If the Universe Is the Answer,   What Is the Question? 
[2]     Βλέπε http://www.guardian.co.uk/science/2008/jun/30/cern.particlephysi

Θρησκεία για άθεους

Ανακάλυψα στο μπλόγκ imago dei μια ενδιαφέρουσα ανάρτηση της Μυρτώ Θεοχάρους:

Μια από τις καλύτερες «διαφημίσεις» του Χριστιανισμού προσφέρει ο αθεϊστής Αλαίν Ντε Μποττόν στο βιβλίο του που μεταφράστηκε πρόσφατα απ’ τις εκδόσεις Πατάκη, «Θρησκεία για Άθεους».

Μιλάει για τη μεγάλη φτώχεια του αθεϊσμού και για το γεγονός ότι οι αθεϊστές μαζί με τον Θεό αναγκάστηκαν να πετάξουν και ένα σωρό άλλα πράγματα. Οι αθεϊστές τρέμουν τη λέξη «ηθική», ανατριχιάζουν στη σκέψη του κηρύγματος, δεν μπορούν να δεχτούν ότι η τέχνη μπορεί να έχει ηθική αποστολή. Δεν μπορούν να συμμετέχουν στο δέος που προκαλεί ο Μπαχ και ο Χαίντελ, η τέχνη του Μιχαήλ Άγγελου και η αρχιτεκτονική των καθεδρικών ναών. Δεν έχουν γιορτές, δεν μπορούν να κτίσουν εκκλησίες ούτε έχουν μηχανισμούς μέσω των οποίων μπορούν να δείξουν «ευχαριστία», και ... σπάνια μπορούν να τραγουδήσουν μαζί με άγνωστους!

«ΒΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ. ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΛΠΙΔΑ;»

Χθές το απόγευμα, στη Στοά του Βιβλίου στην Αθήνα παρουσιάστηκε το άνω βιβλίο από τις εκδόσεις, «Ο Λόγος». Το βιβλίο πραγματεύεται την κρίση την οποία ο καθένας μας βιώνει τις μέρες αυτές. Μια κρίση, που δεν την προκαλέσαμε οι ίδιοι, τουλάχιστον ως ένα βαθμό. Υπάρχει ελπίδα να βγούμε από αυτή την κατάσταση; Τι ακριβώς φταίει; Η κρίση είναι μόνο οικονομική; Μήπως έχει και άλλες παραμέτρους και πτυχές;

Στο βιβλίο επιχειρείται μια συλλογή σκέψεων και απόψεων από 12 έλληνες συγγραφείς (της Ελλάδας και της Διασποράς) που εκφράζουν προσωπικά αυτό που ζουν. Όλοι με διαφορετικό μπάκγκράουντ και διαφορετικές απόψεις και γνώμες, αλλά με κοινή συνισταμένη την πίστη τους στο Θεό. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, ο κύριος σκοπός του βιβλίου είναι να προσφέρει μια σφαιρική ανάλυση του προβλήματος (η κρίση είναι πνευματική, ηθική, κοινωνική, οικονομική) και να ευαισθητοποιήσει και να προσφέρει πρακτικές απαντήσεις. Στόχος παραμένει να προκληθεί συζήτηση που ο τόπος έχει τόση ανάγκη.

Πίστη και καινοτομία

Τον Ιανουάριο η οικονομική εφημερίδα Wall Street Journal διέδωσε, πως η εταιρία Kodak, της οποίας το όνομα είναι συνώνυμο με την τεχνολογία της φωτογραφίας στα 130 και πλέον χρόνια ύπαρξής της, οδεύει προς πτώχευση, επειδή η διαχείρισή της απέτυχε ν’ αγκαλιάσει την ψηφιακή τεχνολογία φωτογραφίας. Mια επιχείρηση κολοσσός μπορεί να καταστραφεί αν πάψει να είναι καινοτόμος. Τι θα έπρεπε να είχε κάνει η Kodak; Θα έπρεπε από καιρό να είχε εγκαταλείψει την αναλογική τεχνολογία φωτογραφίας – ειδικά μόλις αντιλήφθηκε ότι η άγκυρα είχε κολλήσει στον πυθμένα της θάλασσας – να κόψει την αλυσίδα της άγκυρας και ν’ αποπλεύσει προς νέους τεχνολογικούς ορίζοντες, σύμφωνα και με την επιταγή των καιρών, αποφεύγοντας έτσι την οικονομική καταστροφή. 

Ως καινοτομία θεωρούνται ανθρώπινα δημιουργήματα που προκύπτουν από μελέτη ή πειραματισμό, όπως π.χ. μια νέα συσκευή, μια νέα μέθοδος ή μια νέα διαδικασία. Καινοτομία μπορεί όμως να είναι και κάτι που διαμορφώνεται απλώς σε νοητικό επίπεδο, π.χ. ένας νέος τρόπος σκέψης, μια νέα αντίληψη ή κάτι που αποτελεί ένα πρωτοπόρο επίτευγμα. Η καινοτομία είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ανθρώπινη ευρηματικότητα και αποτελεί μέρος των ικανοτήτων με τις οποίες είμαστε προικισμένοι. 

Τα μαθηματικά της αιωνιότητας δείχνουν πως το Σύμπαν πρέπει να είχε αρχή

Μεταφέρω με απόδοση στα ελληνικά ένα αξιοσημείωτο άρθρο που δημοσιεύτηκε στις 25 Απριλίου 2012 στο Technology Review:

Το big bang έχει γίνει μέρος της λαϊκής σκέψης και επινοήθηκε από τον φυσικό Fred Hoyle το 1940. Αυτό φαίνεται κάπως περίεργο για μια έννοια που υπονοεί την απόλυτη γέννηση των πάντων. Ωστόσο, ο Hoyle προτιμούσε ένα διαφορετικό μοντέλο του σύμπαντος, δηλαδή ένα σύμπαν σταθερής κατάστασης, χωρίς αρχή και τέλος, που εκτείνεται απεριόριστα στο παρελθόν και το μέλλον. Η ιδέα αυτή όμως ποτέ δεν απογειώθηκε.

Τα τελευταία χρόνια, οι κοσμολόγοι άρχισαν να μελετούν μια σειρά από νέες ιδέες με παρόμοιες ιδιότητες. Παραδόξως, οι ιδέες αυτές δεν είναι απαραίτητα αντίθετες με την έννοια του big bang. Για παράδειγμα, μια από τις ιδέες αυτές είναι ότι η ιστορία του σύμπαντος είναι κυκλική, με μεγάλες κρίσιμες εξελίξεις μέσα σε έναν άπειρο κύκλο.

Μια άλλη ιδέα είναι αυτή ενός αιώνιου πληθωριστικού σύμπαντος όπου μέρη του διαστέλλονται και συστέλλονται σε διαφορετικούς ρυθμούς. Αυτά τα μέρη μπορούν να θεωρηθούν ως ξεχωριστά σύμπαντα μέσα σ’ ένα γιγαντιαίο πολυ-σύμπαν. Έτσι, αν και φαίνεται πως ζούμε σ’ ένα διεσταλμένο σύμπαν, άλλα σύμπαντα μπορεί να βρίσκονται σε διαφορετική κατάσταση. Και ενώ το δικό μας σύμπαν μπορεί να μοιάζει σα να έχει αρχή, το πολυ-σύμπαν, στο σύνολό του, δεν χρειάζεται απαραιτήτως να είχε κι αυτό αρχή.

Επίσης, υπάρχει και η ιδέα ενός αναδυόμενου σύμπαντος που υπάρχει ως είδος «σπόρου αιωνιότητας» και στη συνέχεια ξαφνικά αρχίζει να διαστέλλεται.

Τέτοια σύγχρονα κοσμολογικά μοντέλα δείχνουν απλά πως τα παρατηρητικά (πειραματικά) μας στοιχεία περί ενός διαστελλόμενου σύμπαντος είναι συνεπή με την ιδέα ενός σύμπαντος χωρίς αρχή και τέλος. Αυτό μάλλον ενδέχεται να αλλάξει.

Η Audrey Mithani και ο Alexander Vilenkin από το Πανεπιστήμιο Tufts στη Μασαχουσέτη, ΗΠΑ, λένε ότι τα μοντέλα αυτά είναι μαθηματικά ασυμβίβαστα με ένα αιώνιο παρελθόν. Και η ανάλυσή τους δείχνει ότι τα τρία σύγχρονα αυτά μοντέλα του σύμπαντος πρέπει κι αυτά να είχαν μια αρχή.

Πνευματικά διδάγματα … από το χάος

Σε πολλές περιπτώσεις στην καθημερινή μας ζωή ερχόμαστε αντιμέτωποι με το χάος στην επιστημονική του έννοια: ο καπνός που ανεβαίνει ομαλά στον αέρα και ξαφνικά διασκορπίζεται ραγδαία, η βρύση που στάζει κανονικά, σταγόνα με τη σταγόνα, έπειτα μια παύση, μετά δυο-δυο οι σταγόνες κοντά-κοντά, και πάλι ξανά στον αρχικό τους ρυθμό. Το ταξίδι στον αυτοκινητόδρομο με ανεξήγητα μποτιλιαρίσματα. Οι διακυμάνσεις των δεικτών στο χρηματιστήριο. Οι συγκυρίες που οδηγούν έθνη και λαούς σε πόλεμο ... Όλα αυτά μπορούν να εξηγηθούν μέσω της θεωρίας του χάους. Το χάος ανήκει στην καθημερινότητά μας.

Το 1963, ο Edward Lorenz, μετεωρολόγος στο ΜΙΤ, δημοσίευσε ένα πρωτοποριακό άρθρο που κατέληγε στη διαπίστωση ότι " ... όσον αφορά την πρόβλεψη του καιρού σε ένα αρκετά μακρυνό μέλλον, αυτό είναι εντελώς αδύνατο ...". Ο Lorenz χρησιμοποίησε μαθηματικά μοντέλα και προσομοιώσεις της ροής μορίων στην ατμόσφαιρα για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η μακρόχρονη πρόβλεψη του καιρού σε παγκόσμια κλίμακα είναι αδύνατη, λόγω του ότι το αντικείμενο, δηλαδή οι καιρικές συνθήκες, αποτελεί σύστημα αρκετά πολύπλοκο. Οι έρευνες του Lorenz έδωσαν την αφορμή για τη δημιουργία μιας έννοιας που αργότερα θα γινόταν παγκοσμίως γνωστή σαν το "φαινόμενο της πεταλούδας". Το απαλό φτερούγισμά της στο Πεκίνο αρκεί για να επιφέρει συνθήκες θύελλας στη Νέα Υόρκη λίγες μέρες αργότερα. Αρκεί δηλαδή μια μικρή παρέκκλιση στις αρχικές συνθήκες ενός πολύπλοκου συστήματος, όπως το μετεωρολογικό σύστημα, ώστε να επέλθει το "χάος".

Η μεταφορική αυτή έννοια του "φαινομένου της πεταλούδας" εκφράζει κάτι που θεωρείται χαρακτηριστικό απλών αλλά ιδιαίτερα πολυσύνθετων χαοτικών συστημάτων: την ευαίσθητη εξάρτησή τους από τις αρχικές συνθήκες. Τέτοια συστήματα και η συμπεριφορά τους περιγράφονται μαθηματικά μέσω μη γραμμικών εξισώσεων. Χαώδη συστήματα είναι αιτιοκρατικά, μακροπρόθεσμα όμως τα χαρακτηρίζει η μη προβλεπτικότητα.

Την δεκαετία του '60 και '70 νέες ανακαλύψεις στη χημεία, τη θερμοδυναμική και τα μαθηματικά σηματοδότησαν μια αλλαγή σκέψης προς την κατεύθυνση της έρευνας του χάους. Όλως σημαντική ήταν η έρευνα του βέλγου φυσικού, ρώσικης καταγωγής, Ilya Prigogine, ο οποίος το 1977 τιμήθηκε με το βραβείο Νομπέλ χημείας για την έρευνά του στον τομέα της θερμοδυναμικής της μη ισορροπίας. Σ' ένα πρόσφατό του έργο [1] ο Prigogine επισημαίνει ότι οι ιδέες του χάους, της μη αντιστροφής του χρόνου και των συστημάτων διασκεδασμού αλληλοσυνδέονται και μπορούν να οδηγήσουν σε μια νέα πιο ρεαλιστική θεώρηση του φυσικού κόσμου. Με ένα απλό παράδειγμα δείχνει ότι η αύξηση της εντροπίας δεν συνδέεται αποκλειστικά με την αταξία ενός συστήματος, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε νέες μορφές τάξης και οργάνωσης.

Είναι ο καπιταλισμός ηθικά χρεοκοπημένος;

Πολλοί χριστιανοί δέχονται πως ο καπιταλισμός ευθυγραμμίζεται ευρέως με τη βιβλική διδασκαλία. Η οικονομική του επιτυχία φαίνεται να δικαιώνει την απόδοση των ριζών του στη χριστιανική θεολογία. Αυτή η εμπιστοσύνη στον καπιταλισμό ως το καλύτερο διαθέσιμο οικονομικό σύστημα μάλλον σημαίνει ότι ως χριστιανοί αποτύχαμε να αναγνωρίσουμε ότι είναι ένας από τους κύριους παράγοντες της κοινωνικής και ηθικής κατάρρευσης στις Δυτικές κοινωνίες. Στο άρθρο του, που δημοσιεύτηκε στο τεύχος Σεπτέμβρη 2011 του περιοδικού «Αστήρ της Ανατολής», ο Δρ Michael Schlüter, ιδρυτής του Κέντρου Jubilee στο Κέιμπριτζ της Βρετανίας, προβάλλει πέντε ελλείψεις στα φιλοσοφικά θεμέλια και τα θεσμικά όργανα του εταιρικού καπιταλισμού, δείχνοντας την καταστροφική τους επιρροή στις οικογένειες και τις κοινωνίες, και το πώς επιφέρουν την ανάπτυξη γιγάντιων εταιρειών και τη συγκέντρωση κρατικής εξουσίας. Ως Χριστιανοί θα πρέπει να ψάξουμε επειγόντως για μια νέα οικονομική τάξη βασισμένη στη βιβλική αποκάλυψη. Για ποιές ελλείψεις πρόκειται;

1. Μια αποκλειστικά υλιστική άποψη
Κατά γενική παραδοχή, ο καπιταλισμός αφορά στην ανάπτυξη και τη χρήση του κεφαλαίου, παρόλο που έχει εξαιρετικής σημασίας κοινωνικές «παρενέργειες». Ο Καπιταλισμός στηρίζεται αναίσχυντα στο κυνήγι του εμπορικού κέρδους και της προσωπικής ωφέλειας: προωθεί την ειδωλοποίηση του χρήματος, στην οποία ο Ιησούς αναφέρεται ως «Μαμμωνά» (Ματθαίος 6, 24). Αυτή η εστίαση στο κεφάλαιο οδηγείται στην ειδωλολατρία του πλούτου σε προσωπικό επίπεδο, και στη ειδωλολατρία της οικονομικής ανάπτυξης σε εταιρικό και εθνικό επίπεδο. Καλεί το Μαμμωνά να αντικαταστήσει το Θεό ως επίκεντρο της ανθρώπινης πίστης και έτσι να παραβεί την πρώτη και πιο θεμελιώδη από τις Δέκα Εντολές. 

2. Αμοιβή χωρίς υπευθυνότητα
Οι πάροχοι κεφαλαίου πρέπει να ανταμείβονται μόνο και μόνο επειδή επιτρέπουν να χρησιμοποιηθεί το κεφάλαιό τους από κάποιον άλλο. Ωστόσο, ο Ιησούς φαίνεται να κατανοεί τη βάση των αμοιβών διαφορετικά. Στη παραβολή των ταλάντων, ο Ιησούς βάζει στο στόμα του Άρχοντα, όταν απευθύνεται στον τεμπέλη/φοβισμένο δούλο, ότι το να «κερδίζεις» χρήματα από τους τόκους ενός δανείου είναι σαν να «θερίζεις ό,τι δεν έσπειρες» (Ματθαίος 25, 26-27, Λουκάς 19, 22-23) π.χ. άρα αντίθετο με τη έμφυτη δικαιοσύνη. Οι επενδυτές που δανείζουν με τόκο μπορεί να αποδέχονται κάποιο μικρό στοιχείο κινδύνου δεν έχουν καμιά ευθύνη για το πώς ή πού χρησιμοποιούνται τα χρήματα. Αντίθετα, ο Ιησούς φαίνεται να επικεντρώνει στις σχεσιακές επιπτώσεις για το πώς χρησιμοποιείται το χρήμα αυτό περιλαμβάνει την επίδραση στη σχέση ενός ατόμου με το Θεό και στη σχέση του με τον πλησίον. Τα οικονομικά χρέη συνήθως έχουν ως αποτέλεσμα την αποστασιοποίηση μάλλον παρά τη «σύσφιξη» των σχέσεων επειδή ο δανειστής γενικά δεν έχει κίνητρο να διατηρήσει σχέση, ούτε καν τακτική επαφή με τον οφειλέτη. 

Antony Flew: Υπάρχει Θεός! Πώς άλλαξε γνώμη ο πλέον διαβόητος άθεος στον κόσμο

«Υπάρχει Θεός!» είναι γραμμένο  σε απλή γλώσσα για τον καθένα, που θα το πιάσει στα χέρια του. Το βιβλίο περιέχει  όμορφες, κατανοητές  για  τον χρήστη περιγραφές από τα επιχειρήματα, κυρίως επιστημονικά, που τον έπεισαν να αλλάξει γνώμη για την ύπαρξη του Θεού. Μεταφέρω κάποια αποσπάσματα από το περιεχόμενο του βιβλίου του:

«Είμαι πλέον πεπεισμένος ότι πρέπει να παρουσιάσω εδώ αυτό που κάποιοι θα  το έλεγαν, την τελευταία μου βούληση, την διαθήκη μου. Με λίγα λόγια, όπως λέει και ο τίτλος, τώρα πιστεύω ότι υπάρχει Θεός! ... Γιατί το πιστεύω αυτό, δεδομένου ότι προώθησα και υπερασπίστηκα τον αθεϊσμό πάνω από μισό αιώνα; Η σύντομη απάντηση είναι: επειδή η εικόνα του κόσμου, όπως τον βλέπω εγώ, εξελίχτηκε μέσω της σύγχρονης επιστήμης. ... Η επιστήμη επισημαίνει τρεις διαστάσεις της φύσης που καταδεικνύουν τον Θεό. Η πρώτη είναι το γεγονός ότι η φύση υπακούει σε νόμους. Η δεύτερη είναι η διάσταση της ζωής, δηλαδή έξυπνα οργανωμένα τελεολογικά όντα, που προέκυψαν από την ύλη. Η τρίτη είναι η ίδια η ύπαρξη της φύσης. Αλλά δεν με οδήγησε σ’ αυτή την πεποίθηση μόνο η επιστήμη. Με βοήθησε και μια νέα μελέτη των κλασικών φιλοσοφικών επιχειρημάτων.

Τρεις τομείς της επιστημονικής έρευνας έχουν ιδιαίτερη σημασία για μένα, και θα τους εξετάσω καθώς προχωράμε, υπό το πρίσμα των σημερινών αποδεικτικών στοιχείων. Το πρώτο αφορά την ερώτηση που προβλημάτισε και συνεχίζει να προβληματίζει τους περισσότερους στοχαστές επιστήμονες: Πώς δηλαδή οι νόμοι της φύσης ήλθαν σε ύπαρξη;Το δεύτερο είναι προφανές σε όλους: Πώς η ζωή, ως φαινόμενο, προέκειψε από το μη-ζωντανό; Και το τρίτο είναι το πρόβλημα που οι φιλόσοφοι παρέδωσαν στους κοσμολόγους: Πώς το σύμπαν, με το οποίο εννοούμε όλα αυτά που είναι φυσικά, ήλθε σε ύπαρξη; ...

΄Όσο περισσότερο εξετάζω το σύμπαν και μελετώ τα στοιχεία της αρχιτεκτονικής του’, γράφει ο φυσικός Freeman Dyson, ‘τόσο περισσότερες αποδείξεις βρίσκω ότι το σύμπαν γνώριζε, υπό κάποια έννοια, πως θα έλθουμε’ Με άλλα λόγια, οι νόμοι της φύσης φαίνεται να έχουν έτσι δημιουργηθεί ώστε το σύμπαν να προωθείται προς την εμφάνιση και διατήρηση της ζωής. Αυτή είναι η ανθρωπική αρχή που διαδόθηκε από στοχαστές όπως τον Martin Rees, τον John Barrow, και τον John Leslie. ... Ο μικροσυντονισμός (των φυσικών παραμέτρων) έχει εξηγηθεί με δύο τρόπους. Ορισμένοι επιστήμονες έχουν πει ότι ο μικροσυντονισμός αυτός είναι απόδειξη θεϊκού σχεδίου. Πολλοί άλλοι θεωρούν ότι το σύμπαν μας είναι ένα από πολλά άλλα - ένα ‘πολυσύμπαν’ δηλαδή - με τη διαφορά ότι το δικό μας σύμπαν έτυχε να έχει τις κατάλληλες συνθήκες για τη ζωή. Σχεδόν κανένας σημαντικός επιστήμονας σήμερα δεν υποστηρίζει ότι η άριστη ρύθμιση (των παραμέτρων) ήταν καθαρά αποτέλεσμα τυχαίων παραγόντων σε ένα και μόνο σύμπαν.

Η προέλευση της αυτο-αναπαραγωγής είναι ένα δεύτερο πρόβλημα-κλειδί. Ο διακεκριμένος φιλόσοφος John Haldane παρατηρεί ότι οι θεωρίες προέλευσης της ζωής ‘δεν παρέχουν επαρκή εξήγηση, δεδομένου ότι προϋποθέτουν την ύπαρξη ενός πρώιμου σταδίου αυτο-αναπαραγωγής και δεν έχει αποδειχτεί ότι αυτό μπορεί να προκύψει με φυσικό τρόπο από υλική βάση’. ... Μια τρίτη φιλοσοφική διάσταση στην προέλευση της ζωής σχετίζεται με την προέλευση της κωδικοποίησης και επεξεργασίας πληροφοριών που έχει κεντρική σημασία για όλες τις μορφές ζωής. Αυτό  περιγράφεται θαυμάσια από τον μαθηματικό David Berlinski, ο οποίος επισημαίνει την δραματουργική αφήγηση γύρω από την τρέχουσα κατανόησή μας για το κύτταρο. ... Όχι μόνο δεν υπάρχει υποκείμενη φυσική αρχή, αλλά η ίδια η ύπαρξη ενός κώδικα είναι ένα μυστήριο. ‘Οι κανόνες κωδικοποίησης ... είναι γνωστοί. Ωστόσο, δεν παρέχουν καμία ένδειξη ως προς το γιατί υπάρχει ο κώδικας και γιατί ο μηχανισμός μετάφρασης είναι αυτός που είναι’. ... Ο Paul Davies επισημαίνει το ίδιο πρόβλημα. Παρατηρεί ότι οι περισσότερες θεωρίες της βιογένεσης έχουν επικεντρωθεί στην χημεία της ζωής, όμως ‘η ζωή είναι κάτι περισσότερο από πολύπλοκες χημικές αντιδράσεις. Το κύτταρο είναι ταυτόχρονα ένα σύστημα αποθήκευσης, επεξεργασίας και αναπαραγωγής πληροφοριών. Πρέπει να εξηγήσουμε την προέλευση των εν λόγω πληροφοριών, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο το μηχάνημα επεξεργασίας των πληροφοριών ήρθε σε ύπαρξη.’ Τονίζει το γεγονός ότι ένα γονίδιο δεν είναι τίποτε άλλο παρά το σύνολο κωδικοποιημένων οδηγιών με ακριβή συνταγή για την κατασκευή πρωτεϊνών. Πιό σημαντικά δε, αυτές οι γενετικές οδηγίες δεν είναι το είδος πληροφορίας που συναντάει κανείς στη θερμοδυναμική και τη στατιστική μηχανική. Αποτελούν περισσότερο σημασιολογική πληροφορία. Με άλλα λόγια, έχουν συγκεκριμένη έννοια. Οι οδηγίες αυτές μπορεί να είναι αποτελεσματικές μόνο σε μοριακό περιβάλλον, ικανό να ερμηνεύει την έννοια του γενετικού κώδικα. Στο σημείο αυτό το ερώτημα προέλευσης ανάγεται σε ανώτερο επίπεδο. ‘Το πρόβλημα του, πώς το νόημα ή η σημασιολογική πληροφορία γενικά μπορεί αυθόρμητα να αναδυθεί από μια συλλογή μορίων που υπόκεινται σε τυφλές και άσκοπες δυνάμεις, παρουσιάζει  βαθιά εννοιολογική πρόκληση.’ ... Ο Andy Knoll, καθηγητής βιολογίας στο Χάρβαρντ και συγγραφέας του βιβλίου ‘Ζωή σ’ έναν νεαρό πλανήτη. Τα τρία πρώτα δισεκατομμύρια χρόνια της ζωής’, σημειώνει πως αν προσπαθήσουμε να συνοψίσουμε αυτό που στο κάτω-κάτω  ξέρουμε για την βαθιά ιστορία της ζωής στη Γη, για την προέλευσή της, τα πιθανά  στάδια διαμόρφωσης της που οδήγησαν στην βιολογία που βλέπουμε γύρω μας σήμερα, νομίζω ότι πρέπει να παραδεχτούμε ότι ψάχνουμε μέσα από ένα σπασμένο καθρέφτη. Δεν ξέρουμε πώς ξεκίνησε η ζωή σε αυτόν τον πλανήτη. Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς ξεκίνησε και κάτω από ποιές συνθήκες. ... Η μόνη ικανοποιητική εξήγηση για την προέλευση της εν λόγω 'τελεολογικής, αυτο-αναπαραγόμενης' ζωής που παρατηρούμε στη γη είναι ένας άπειρα ευφυής Νούς.

Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, είχα αρχίσει να επανεξετάζω τη στάση μου. Είχα εξομολογηθεί εκείνη την εποχή ότι στα πλαίσια της σύγχρονης κοσμολογικής συναίνεσης, οι άθεοι πρέπει να νιώθουν αμηχανία, επειδή οι κοσμολόγοι είχαν αρχίσει να περέχουν την επιστημονική απόδειξη για το γεγονός ότι το σύμπαν είχε αρχή... Όμως με τη θεωρία του Μεγάλου Μπάμ όλα αυτά άλλαξαν. Εφ’ όσον το σύμπαν είχε αρχή, τότε απόλυτα λογικά και σχεδόν αναπόφευκτα, ετίθετο το ερώτημα τί άραγε ήταν αυτό που παρήγαγε αυτή την αρχή. Αυτό είναι που άλλαξε ριζικά την κατάσταση. ... Οι σύγχρονοι κοσμολόγοι φάνηκαν εξίσου ενοχλημένοι με τους άθεους για τις πιθανές θεολογικές επιπτώσεις της εργασίας τους. Γι’ αυτό και επινόησαν διεξόδους διαφυγής για να μπορέσουν να διατηρήσουν το μη-θεϊστικό status quo. Οι διέξοδοι αυτές περιλαμβάνουν την ιδέα του πολυ-σύμπαντος, πολλά σύμπαντα που δημιουργούνται από ατελείωτες εκδηλώσεις διακύμανσης του κενού, καθώς και την άποψη του Stephen Hawking περί αυτοσυγκρατούμενου σύμπαντος. ... Κάποιοι ισχυρίζονται ότι έχουν έρθει σε επαφή με αυτόν τον (ευφυή) Νου. Εγώ δεν έχω - ακόμα. Αλλά ποιός ξέρει τι θα μπορούσε να προκύψει στη συνέχεια; Κάποια μέρα θα μπορούσα να ακούσω μια Φωνή να μου λέει, 'Με ακούς, τώρα;' ...

Έχουμε όλα τα στοιχεία που χρειαζόμαστε στην άμεση εμπειρία μας και μόνο μια εσκεμμένη άρνηση να ‘δουμε’ ευθύνεται για τον κάθε λογής αθεϊσμό.»

Φουκουσίμα. Μέρος 2

Στις 25 Μαίου η εφημερίδα Japan Times δημοσίευσε τα αποτελέσματα μιας μελέτης, τα οποία ήταν τόσο ανησυχητικά ώστε οδήγησαν την εφημερίδα να αποτραβήξει τη δημοσίευση, αφήνοντας τόπο για πολλαπλά σενάρια και σχόλια. Μεταφέρω λίγα αποσπάσματα από το ιστολόγιο Japan Business Commentary το οποίο αναφέρεται στην ίδια μελέτη, με τίτλο «Το έδαφος της Φουκουσίμα στα ίδια επίπεδα μόλυνσης όπως οι νεκρές ζώνες του Τσέρνομπιλ»:

Από την κοσμογονία στη γλωσσογονία. Μια συν-ζήτηση

Δύο μεγάλου κύρους επιστήμονες και διανοούμενοι, ο φυσικός Δημήτρης Νανόπουλος και ο γλωσσολόγος Γιώργος Μπαμπινιώτης, διαλέχτηκαν ζωντανά για θέματα του χώρου των φυσικών επιστημών και της κοσμολογίας στη συνάφειά τους με ζητήματα του χώρου της γλώσσας και των ανθρωπιστικών επιστημών στο Μέγαρο Μουσικής, στις 10 Δεκεμβρίου 2010. 

Το περιεχόμενο της πρωτότυπης αυτής εκδήλωσης καταγράφεται στο ομότιτλο βιβλίο από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Ο Δημήτρης Νανόπουλος, Ακαδημαϊκός, Καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Texas A&M, College Station (Έδρα Mitchell-Heep της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών), Διευθυντής του Κέντρου Αστροσωματιδιακής Φυσικής του Κέντρου Προχωρημένων Ερευνών του Ηouston (HARC) στις ΗΠΑ, Πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας (ΕΣΕΤ) και ο Γιώργος Μπαμπινιώτης, Ομότιμος και Επίτιμος Καθηγητής Γλωσσολογίας, τ. Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Πρόεδρος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (Αρσάκεια - Τοσίτσεια Σχολεία), συνομιλούν στις σελίδες του βιβλίου και συνοψίζουν τη συζήτησή τους ως εξής:

Ιαπωνία: Μετά τους σεισμούς και τα τσουνάμι η πυρηνική καταστροφή;

Το Βήμα της Κυριακής περιγράφει την καταστροφή στη μακρυνή Ιαπωνία ως «βιβλική». Πρόκειται για τον ισχυρότερο σεισμό που σημειώθηκε στη χώρα τα τελευταία 140 χρόνια, ένας από τους ισχυρότερους που έχουν ποτέ μετρηθεί. Ο σεισμός σημειώθηκε στις 2:45 μ.μ. την Παρασκευή (τοπική ώρα) και το επίκεντρό του εντοπίστηκε σε απόσταση 135 χλμ. από τις ακτές της πόλης Σεντάι. Το παλιρροϊκό κύμα (τσουνάμι) 10 μέτρων που ακολούθησε προκάλεσε τεράστιες ζημιές στις βορειοανατολικές ακτές. Ο σεισμός ήταν ισχυρότατος, μεγέθους 8,9 βαθμών Ρίχτερ και διάρκειας περίπου 2 λεπτών. Οι εικόνες από την πληγμένη Ιαπωνία έχουν σοκαρίσει την παγκόσμια κοινότητα, καθώς τα ανθρώπινα θύματα φαίνεται να ανέρχονται σε πολλές χιλιάδες. 

Ο οικονομολόγος Σπύρος Παρασκευόπουλος για την κρίση στην Ελλάδα

Γιός  αγρότη από την Πελοπόννησο, ο Σπύρος Παρασκευόπουλος ξενιτεύτηκε για ένα καλύτερο μέλλον στη Γερμανία το 1962. Τα πρώτα του χρήματα άρχισε να τα αποκτά δουλεύοντας σε ιχθυοπωλείο του Μάρμπουργκ. Μετά από ένα χρόνο ξεκίνησε σπουδές στο πανεπιστήμιο της ίδιας πόλης. Ακολούθησε διδακτορικό και μεταδιδακτορικό έργο στο Πανεπιστήμιο της Κολωνίας. Τα πρώτα χρόνια μετά την επανένωση της Γερμανίας σήμαιναν για καθηγητές σαν κι αυτόν ευκαιρία για κάτι νέο. Η Λειψία θα γινόταν η νέα του πανεπιστημιακή έδρα. 
Ως παιδί από ευαγγελική οικογένεια στην ορθόδοξη πλειοψηφεία της επαρχίας, ο Παρασκευόπουλος από νωρίς έζησε την άρνηση του περιβάλλοντός του η οποία όμως τον ώθησε να γίνει αγωνιστής. Σαν επιστήμονας αργότερα προτίμησε και πάλι να μένει πιστός στην επιστημονική του γνώση, παρά να συμπλέει με την γνώμη της πλειοψηφίας. 
Στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας, ενόψη της συνταξιοδότησής του ως καθηγητή στις 31 Ιανουαρίου 2007, είπε χαρακτηριστικά, ότι οι ρίζες της ανθρώπινης οικονομικής δραστηριότητας βρίσκονται στην βιβλική εντολή της δημιουργίας:  «γεμίσατε την γην και κυριεύσατε αυτήν» (Γεν. 1, 28). Από την άλλη πλευρά, τόνισε, ότι οι αξίες στις οποίες στηρίχθηκε η κοινωνιο-οικονομική δράση της ανθρωπότητας βασίζονται στην χριστιανική πίστη ως κληρονομιά της Δυτικής Σκέψης. Στη διάρκεια 14 χρόνων, ως καθηγητής στη Λειψία, παρακολούθησε 130 μεταπτυχιακές και διδακτορικές διατριβές, διόρθωσε 20 000 εξεταστικά γραπτά και δαπάνησε σε συνεδριάσεις επιτροπών και άλλων οργάνων πάνω από 2 000 μέρες σε πρόσθετη εργασία.  Με το έργο του ως καθηγητής, συνέβαλε, όπως είπε, ενεργά στη μείωση της ανεργίας, επειδή οι απόφοιτοι του τμήματος Οικονομικών Επιστημών στη Λειψία, κατά ένα ποσοστό,98%, έχουν υψηλές δυνατότητες και προοπτικές απασχόλησης. 
Παρακάλεσα τον καθηγητή Σπύρο Παρασκευόπουλο να μου απαντήσει στα ερωτήματα του ιστολογίου αυτού:

Ken Olsen († 2011): Πρωτοπόρος επιχειρηματίας, συνειδητός Χριστιανός

Στις 6 Φεβρουαρίου απεβίωσε σε ηλικία 84 ετών, στη Βοστώνη της Αμερικής, ο Κεν Όλσεν, ένας από τους πρωτοπόρους της ψηφιακής επανάστασης. Το 1957 ο Όλσεν, μαζί με τον Χάρλαν Άντερσον, ίδρυσαν την εταιρία Digital Equipment Corporation με αρχικό κεφάλαιο 70 000 δολάρια. Με μια καινοτομία να ακολουθεί την άλλη ο Όλσεν δημιούργησε την βιομηχανία ηλεκτρονικών υπολογιστών. Γρήγορα η αξία της εταιρίας ξεπέρασε τα 14 δις δολάρια.

Στη δεκαετία του 1960, η εταιρία Digital πρωτοστάτησε με μια μικρότερη, λιγότερο δαπανηρή λύση έναντι των ογκωδέστερων και πανάκριβων για τους κοινούς χρήστες υπολογιστών (τύπου "mainframe") που κυριαρχούσαν τότε την αγορά  και τους οποίους μπορούσε να χειριστεί μόνο ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό. Οι χρήστες περίμεναν «στη σειρά» για να παραδώσουν τα προγράμματά τους περίμενοντας και πάλι «στη σειρά» για να παραλάβουν τα αποτελέσματά τους. Η εμπειρία αυτή, όταν ήμουν φοιτητής στην δεκαετία του ‘70, θα μου μείνει αξέχαστη. Στο μάθημα προγραμματισμού παραδίδαμε τις κάρτες με τις εντολές για επεξεργασία από τον υπολογιστή και συχνά την επομένη μέρα ανακαλύπταμε, ότι ένα μικρό λαθάκι στις εντολές μας τον είχε κάνει να «απορρίψει» την πολύωρη εργασία μας. Κι άντε πάλι από την αρχή. Αντιθέτως, οι μικροϋπολογιστές της Digital είχαν αρχίσει να προσφέρονται σε προσιτή τιμή ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να αγοράζουν πολλά τέτοια συστήματα για τους συνεργάτες τους, επιστήμονες,  μηχανικούς, ή και διευθυντές, και να τους αφήνουν να τα χειρίζονται οι ίδιοι. 

Ruperto Carola 625

Φέτος, το αρχαιότερο πανεπιστήμιο της Γερμανίας, το πανεπιστήμιο Ruperto Carola της Χαϊδελβέργης, γιορτάζει τα 625 χρόνια από την ίδρυσή του.

Χθες παραβρέθηκα σε μια εκδήλωση του πανεπιστημίου αυτού στις Βρυξέλλες. Το γιορτινό πρόγραμμα περιείχε αναφορές στα διαχρονικά επιτεύγματα του ιδρύματος, μεταξύ των οποίων ήταν και η φιλοξενεία 10 κατόχων βραβείων Νομπέλ. Το πρόγραμμα περιείχε και παραδείγματα σημερινών επιτευγμάτων, όπως η εξέχουσα έρευνα και διδασκαλία στη Χημεία, τη Φυσική και τη Θεολογία καθώς και  την Μοριακή Βιολογία και Ιατρική. Γύρω απο το πανεπιστήμιο έχουν στο μεταξύ τοποθετηθεί αρκετά ινστιτούτα Max-Planck, το γερμανικό αντικαρκινικό κέντρο, το ξακουστό Ευρωπαϊκό Κέντρο Μικροβιολογικής Έρευνας και πολλά άλλα ερευνητικά και τεχνολογικά ιδρύματα.

Καθώς παρακολουθούσα το πρόγραμμα, σκεφτόμουν τη χώρα μου, όπου οι επιστήμες βρήκαν την αρχή τους, αλλά η ίδια η χώρα δεν μπόρεσε να σταθεί στο ύψος αυτού του γεγονότος διαχρονικά. Και δεν είναι το πρόβλημα η έλλειψη κονδυλίων μόνο. Δεν είναι κρίμα τα πανεπιστήμια στην Ελλάδα σήμερα να βρίσκονται όμηροι των κομμάτων, και το επιστημονικό προσωπικό τους, αντί να διαπρέπει στην έρευνα και τεχνολογία, να ασχολείται με αδιαφάνεια, αναξιοκρατία, με καταλήψεις και το διαδικαστικό χάος που το χαρακτηρίζει καθημερινά;

Μεγάλο κρίμα. Ο Θεός να μας ελεήσει ως χώρα και λαό!