Γιατί η διαμάχη γύρω από τον πάπυρο που αναφέρει ως παντρεμένο τον Ιησού είναι ανούσια

Αναδημοσιεύουμε ένα κείμενο του Κωστή Κοσμέα που πρωτοδημοσιεύτηκε στον ιστότοπο zoiagapis.gr:

Ένας μέχρι πριν 18 μήνες άγνωστος πάπυρος γραμμένος στα αρχαία κοπτικά είχε προκαλέσει την οργή της εκκλησίας αλλά και έντονες αντιπαραθέσεις στον χριστιανικό κόσμο. Ο πάπυρος ο οποίος ανήκει σε ιδιωτική συλλογή και δεν έχει μέγεθος μεγαλύτερο από αυτό μιας πιστωτικής κάρτας περιελάμβανε μια φράση που αποδίδεται στον Ιησού: «Ο Ιησούς τους είπε, ιδού η γυναίκα μου». «Ο Ιησούς παντρεμένος;» είχαν τότε γράψει όλα τα πρωτοσέλιδα.

H Κάρεν Κινγκ, καθηγήτρια στη Σχολή Θεολογίας του Χάρβαρντ, η οποία είχε τότε κάνει την εισήγηση, είχε δεχτεί πυρά και πολλοί θεολογικοί κύκλοι και το Βατικανό είχαν αμφισβητήσει την γνησιότητα του πάπυρου.

Σήμερα τα εργαστήρια επανέρχονται με τις έρευνες να έχουν ολοκληρωθεί. Τα αποτελέσματα των τεστ υποδεικνύουν ξεκάθαρα πως το αρχαίο αυτό τμήμα παπύρου που είχε ονομαστεί «Το Ευαγγέλιο της Μαγδαληνής» είναι αυθεντικό και χρονολογείται τoν 8o αιώνα μ.Χ. στην Αίγυπτο.

Τα επιπλέον τεστ που έγιναν ώστε να καταρρίψουν τους ισχυρισμούς πως ο πάπυρος ήταν πλαστός και πως ίσως  πολλά χρόνια αργότερα από την χρονολογία γραφής του κάποιος είχε αλλάξει το περιεχόμενό, βγήκαν επίσης αρνητικά. Δεν βρέθηκε κανένα ίχνος από μελάνι που να διαφέρει χρονολογικά από το σύνολο, αλλά και κανένα σημάδι που να αποδεικνύει κάποιου είδους επιτηδευμένης αλλοίωσης.

Αν και τα τεστ που θα εξασφάλιζαν 100% την γνησιότητα δεν μπορούν να γίνουν μιας και θα κατέστρεφαν το ευαίσθητο αυτό αρχαίο ντοκουμέντο, τόσο η καθηγήτρια Κάρεν Κινγκ όσο και η υπόλοιπη ερευνητική ομάδα που διεξήγαγε τα τεστ ισχυρίζονται πως για αυτούς είναι πια ξεκάθαρο το ζήτημα γνησιότητας.

Αυτό που η Κάρεν Κινγκ θέλησε να ξεκαθαρίσει είναι πως η ίδια και η επιστημονική ομάδα του Χάρβαρντ ποτέ δεν υποστήριξαν πως ο Ιησούς ήταν παντρεμένος, αλλά πως ο πάπυρος που γράφει κάτι τέτοιο είναι αυθεντικός. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και η ίδια, το ότι ένας πάπυρος έχει μια τέτοια αναφορά δεν σημαίνει πως είναι ιστορικό γεγονός αλλά υποδεικνύει ίσως ιστορικά την αντιμετώπιση και τις θεωρίες που από τότε είχαν αναπτυχθεί. Ακόμη και τώρα πάντως υπήρξαν κύκλοι που αντέδρασαν άμεσα και επιμένουν πως τα τεστ δεν είναι ακριβή και πως ο πάπυρος δεν είναι αυθεντικός.

Όλη την αντιπαράθεση τη θεωρούμε τελείως ανούσια και ειδικότερα από την πλευρά του χριστιανικού κόσμου, που έσπευσε αμέσως να οργιστεί. Πρώτον γιατί και ο πάπυρος να είναι αυθεντικός, που όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι είναι, αυτό δεν σημαίνει πως και ό,τι γράφει είναι αξιόπιστο.

Το πρόβλημα πίσω από αυτήν τη συζήτηση είναι η διάκριση μεταξύ αυθεντικού και αξιόπιστου στην Ιστορία. Αυθεντικό σημαίνει ότι ένα ιστορικό εύρημα είναι γνήσιο, προέρχεται δηλαδή πραγματικά από εκείνον στον οποίο το αποδίδουμε ή ότι δεν έχει υποστεί κάποιου είδους επιτηδευμένης αλλοίωσης. Αξιόπιστο από την άλλη πλευρά σημαίνει ότι αυτά που αναφέρει είναι αληθινά, ότι μπορούν δηλαδή να επιβεβαιωθούν ως ιστορικά γεγονότα και δεν είναι μέρη ενός μύθου ή της προϊστορίας, της εποχής εκείνης δηλαδή για την οποία δεν έχουμε γραπτές πηγές ή που αυτές οι μαρτυρίες δεν μας είναι κατανοητές. Η Θεογονία του Ησίοδου για παράδειγμα είναι ένα έργο αυθεντικό, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι είναι και αξιόπιστο, πως ό,τι αναφέρει ανήκει στη σφαίρα της ιστορικής πραγματικότητας. Και το λεγόμενο «Ευαγγέλιο του Ιούδα» για παράδειγμα είναι αυθεντικό ή ο Αληθής Λόγος του Κέλσου (ένα έργο στο οποίο βασίζονται οι χριστιανοί απολογητές για να αποδείξουν την ιστορικότητα του Ιησού), ένα έργο το οποίο ανασυντάσσει ο Ωριγένης στα γραπτά του, αυτό δεν σημαίνει όμως πως ό,τι λένε είναι και αξιόπιστα. Ήδη από τα πρώτα χρόνια, οι Χριστιανοί διαφωνούσαν σχετικά με το αν ήταν καλύτερο να μην παντρεύεται κανείς. Αλλά ήταν πάνω από έναν αιώνα μετά το θάνατο του Ιησού πριν αρχίσουν να επικαλούνται την οικογενειακή κατάσταση του Ιησού προκειμένου να υποστηρίξουν τις θέσεις τους. Η τελευταία επισήμανση δηλαδή της Κάρεν Κινγκ τα λέει όλα. Και, δεύτερον, ας μην ξεχνάμε ότι μιλάμε για έναν πάπυρο γραμμένο περίπου 800 χρόνια μετά! Σε κάθε περίπτωση όμως, ποιόν μπορούμε να θεωρήσουμε πιο αξιόπιστο; Έναν που ήταν αυτόπτης μάρτυρας ή έναν που έγραψε 800 χρόνια μετά;

Ο Κωστής Κοσμέας είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας

Σύσταση Συμβουλίου Καινοτομίας από το Υπουργείο Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας

Έμαθα ότι το υπουργείο Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας ανακοίνωσε τη σύσταση Συμβουλίου Καινοτομίας, στο οποίο θα συμμετέχουν εκπρόσωποι της επιχειρηματικής και επιστημονικής κοινότητας. Έχοντας συμβουλευτικό και συντονιστικό χαρακτήρα με στόχο την εφαρμογή της ευρωπαϊκής πολιτικής για την προώθηση της καινοτομίας, το Συμβούλιο θα εισηγείται προς την κυβέρνηση τη λήψη μέτρων, αποτελώντας σημείο επαφής των επιχειρήσεων και της επιστημονικής κοινότητας με την πολιτική ηγεσία.

Αφορμή για την απόφαση σύστασης του συμβουλίου στάθηκε και το νέο ΕΣΠΑ (2014-2020), στο οποίο οι δαπάνες για την καινοτομία ως ποσοστό επί του συνολικού προϋπολογισμού θα είναι διπλάσιες σε σύγκριση με το τρέχον χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Όλα τα μέλη του Συμβουλίου Καινοτομίας θα προσφέρουν τις υπηρεσίες τους αμισθί.

Πρόκειται για ένα θετικό βήμα προς τον συντονισμό των διάσπαρτων μέχρι στιγμής πρωτοβουλιών στη χώρα μας και ευχόμαστε να έχουν επιτυχία για το καλό του τόπου.

Οι ρίζες της καινοτομίας ξεκινούν από τη σκέψη και εξαρτώνται για την υλοποίησή τους, κατά πολύ από τη νοοτροπία και τις αντιλήψεις, το κοινωνικό πλαίσιο, την παιδεία και – γενικά – την κουλτούρα στην οποία εντάσσεται ένα άτομο. Οι αρχαίοι Αθηναίοι και οι ξένοι που βρίσκονταν κοντά τους, «εις ουδέν έτερον ηυκαίρουν ή λέγειν τι ή ακούειν τι καινότερον». Έτσι μας διαβεβαιώνουν τα βιβλικά κείμενα (Πράξεις 17,21). Η καινοτομία, έστω και αν η λέξη δεν χρησιμοποιείται στις Γραφές, είναι μια βιβλική έννοια. Ο Ιησούς Χριστός διδάσκει, πως τα μπαλώματα καινούργιου υφάσματος σε παλιά ρούχα ή το νέο κρασί σε παλιούς ασκούς χειροτερεύουν μια κατάσταση. Η Καινή Διαθήκη, για την οποία μιλάει ο Χριστός, αποτελεί μια καινοτόμο προσέγγιση του ανθρώπου προς τον Θεό, μέσω της πίστης, και αντικαθιστά την Παλαιά Διαθήκη που προϋπέθετε την προσέγγιση του Θεού μέσω του μωσαϊκού Νόμου. Τόσο η διδασκαλία του Ιησού («μετανοείτε», αλλάξτε δηλαδή νοοτροπία) όσο και τα υπόλοιπα κείμενα της Καινής Διαθήκης στο σύνολό τους μιλούν για καινοτομία και όχι για μπαλώματα (Μάρκος 2,21-22), για την καινοτομία που μόνο το Πνεύμα του Θεού φέρνει (Ρωμαίους, 7,6), για ένα «μεταμορφούσθε τη ανακαινώσει του νοός υμών» (Ρωμαίους 12,2).

Βραβείο Νομπέλ για την πρόβλεψη του «σωματιδίου του Θεού»

Είναι μάλλον η πρώτη, ίσως και η τελευταία φορά, που ένα Βραβείο Νομπέλ στη Φυσική έκανε χαρούμενους τόσο πολλούς ανθρώπους. Σαν να το είχαν πάρει δηλαδή και αυτοί μαζί με τον François Englert, 80 ετών σήμερα, και τον Peter Higgs, ήδη στα 84 του. Ο λόγος είναι για τους 7.000 περίπου ανθρώπους που εργάζονται στο CERN, το κοινό κέντρο επιστημονικής έρευνας για όλη την Ευρώπη. Καμιά θεωρία δεν επιβραβεύεται με το Βραβείο Νομπέλ στη Φυσική  αν πρώτα δεν έχει επιβεβαιωθεί πειραματικά. Ακόμη και ο Αΐνσταιν τιμήθηκε με το βραβείο αυτό για το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο, που επιβεβαιώθηκε από τα πειράματα, και όχι για τις Θεωρίες της Σχετικότητας, έγραφε το «Βήμα» για την απονομή του Βραβείου Νομπέλ στις 3 Οκτωβρίου στους δύο φυσικούς.

Ο François Englert γεννήθηκε στις 6 Νοεμβρίου του 1932 στο Etterbeek των Βρυξελλών. Σπούδασε Φυσική στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών (ULB), όπου έλαβε το διδακτορικό του το 1959. Στη συνέχεια πήγε στο Πανεπιστήμιο Cornell. Το 1961 επέστρεψε στο ULB και το 1964 ανέλαβε καθηγεσία. Από το 1980 μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1998, δίδασκε, μαζί με τον Robert Brout, Θεωρητική Φυσική στο ULB.

Ο Peter Higgs γεννήθηκε στις 29 Μαΐου 1929 στο Newcastle-upon-Tyne, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σπούδασε Φυσική στο King 's College του Λονδίνου, απ' όπου αποφοίτησε το 1954. Μετά από ενδιάμεσες στάσεις στο Εδιμβούργο και στο Λονδίνο το 1960, πήγε στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, όπου από το 1980 μέχρι τη συνταξιοδότησή του το 1996 υπήρξε καθηγητής Θεωρητικής Φυσικής.
Όπως είχα αναφερθεί σε προηγούμενη ανάρτηση στο ιστολόγιο αυτό: Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Πυρηνικών Ερευνών CERN είναι σήμερα το μεγαλύτερο σε έκταση κέντρο πυρηνικών ερευνών και ειδικότερα της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών στον κόσμο. Βρίσκεται δυτικά της Γενεύης, στα σύνορα Ελβετίας και Γαλλίας. Ιδρύθηκε το 1954 από δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες και σήμερα αριθμεί 20 κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, η οποία είναι και ιδρυτικό μέλος. Η κύρια λειτουργία του CERN αφορά την παροχή επιταχυντών σωματιδίων για την πειραματική έρευνα στο πεδίο της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών. Λειτουργούν πολλοί επιταχυντές, ένας εκ των οποίων είναι και ο LHC (Μέγας Επιταχυντής Σύγκρουσης Ανδρονίων), ο οποίος αναπτύσσεται σε υπόγεια κυκλική σήραγγα 27 χιλιομέτρων και επιτρέπει δέσμες πρωτονίων (και αντιπρωτονίων) να επιταχύνονται σε πολύ υψηλές ενέργειες.

Από τις αναμενόμενες συγκρούσεις των πρωτονίων στον CERN, στη δεδομένη ενέργεια, ήλπιζαν οι επιστήμονες ότι θα σχηματισθεί το μποζόνιο Χιγκς (Higgs boson), του οποίου η μη παρατήρηση μέχρι τότε ήταν ένας από τους «χαμένους κρίκους» του Καθιερωμένου Μοντέλου της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών. Η πειραματική παρατήρηση του σωματιδίου Χιγκς που ανακοινώθηκε στις 4 Ιουλίου 2012 και από τις δύο ομάδες του CERN, Atlas και CMS, επιβεβαίωσε την θεωρία, πώς τα υπόλοιπα στοιχειώδη σωματίδια αποκτούν μάζα κατά το μοντέλο Χιγκς. Το σωματίδιο Χιγκς είναι ένα σημαντικό στοιχείο για την κατανόηση του κοσμικού σχεδίου. Οι ειδικοί επιστήμονες πιστεύουν μάλιστα πως θα είναι το ξεκίνημα για πολλές μελλοντικές συναρπαστικές ανακαλύψεις . Τα κοσμολογικά στοιχεία δείχνουν ότι η συνηθισμένη ύλη αποτελεί μόνο ένα μικρό κλάσμα του σύμπαντος. Το υπόλοιπο είναι άγνωστο, κάτι που αναφέρεται ως "σκοτεινή ύλη" και "σκοτεινή ενέργεια".

Στο δημοφιλές βιβλίο του «Το σωματίδιο του Θεού: Αν το Σύμπαν είναι η απάντηση, ποια είναι η ερώτηση;» [1] που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1993, ο αμερικανός φυσικός Leon Lederman εξήγησε γιατί επέλεξε αυτό τον τίτλο:

«Αυτό το μποζόνιο έχει τόσο καίρια σημασία για την κατάσταση της φυσικής σήμερα, τόσο ζωτική σημασία για την τελική κατανόηση της δομής της ύλης, αλλά ταυτόχρονα είναι τόσο φευγαλέο, που του έχω δώσει ένα ψευδώνυμο: το σωματίδιο του Θεού. Γιατί ο θεός των σωματιδίων; Για δύο λόγους. Πρώτον, ο εκδότης δεν θα μας επέτρεπε να το ονομάσουμε ΄goddamn’ σωματίδιο, αν και αυτό θα μπορούσε να είναι ο πιο κατάλληλός του τίτλος, δεδομένου του αχρείου χαρακτήρα του και το μόχθο που μας προκαλεί. Δεύτερον, επειδή υπάρχει ένας σύνδεσμος με ένα άλλο βιβλίο, ένα πολύ παλαιότερο  ...»

… και αναφέρεται στο βιβλίο της Γένεσης στη Βίβλο. Ο Μίτσιο Κάκου, καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Σίτι της Νέας Υόρκης, εκφράστηκε ως εξής [2]:

«Εξερευνούμε τις απαρχές της φυσικής και της κοσμολογίας με τον επιταχυντή γιατί θέλουμε να έχουμε ένα παράθυρο στη δημιουργία, να αναπαράγουμε ένα μικρό κομμάτι της Γένεσης για να ξεκλειδώσουμε μερικά από τα μεγαλύτερα μυστικά του σύμπαντος».

Όχι μόνο βοηθάει η έρευνα αυτή στο να ανιχνεύσουμε τις πρώτες στιγμές της Δημιουργίας, αλλά μας δίνει την δυνατότητα να εισχωρήσουμε, κατά το ανθρωπίνως δυνατό, και στα ίδια τα μυστήρια της ύλης. Κάποια χωρία της Καινής Διαθήκης αποκτούν έτσι ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όπως για παράδειγμα  αυτά που η προς Εβραίους Επιστολή (1/3) περιγράφει για τον Χριστό:

 «… φέρων τε τα πάντα τω ρήματι της δυνάμεως αυτού».

[1]     Leon Lederman, Dick Teresi (1993): The God Particle: If the Universe Is the Answer,   What Is the Question? 
[2]     Βλέπε http://www.guardian.co.uk/science/2008/jun/30/cern.particlephysi

Θρησκεία για άθεους

Ανακάλυψα στο μπλόγκ imago dei μια ενδιαφέρουσα ανάρτηση της Μυρτώ Θεοχάρους:

Μια από τις καλύτερες «διαφημίσεις» του Χριστιανισμού προσφέρει ο αθεϊστής Αλαίν Ντε Μποττόν στο βιβλίο του που μεταφράστηκε πρόσφατα απ’ τις εκδόσεις Πατάκη, «Θρησκεία για Άθεους».

Μιλάει για τη μεγάλη φτώχεια του αθεϊσμού και για το γεγονός ότι οι αθεϊστές μαζί με τον Θεό αναγκάστηκαν να πετάξουν και ένα σωρό άλλα πράγματα. Οι αθεϊστές τρέμουν τη λέξη «ηθική», ανατριχιάζουν στη σκέψη του κηρύγματος, δεν μπορούν να δεχτούν ότι η τέχνη μπορεί να έχει ηθική αποστολή. Δεν μπορούν να συμμετέχουν στο δέος που προκαλεί ο Μπαχ και ο Χαίντελ, η τέχνη του Μιχαήλ Άγγελου και η αρχιτεκτονική των καθεδρικών ναών. Δεν έχουν γιορτές, δεν μπορούν να κτίσουν εκκλησίες ούτε έχουν μηχανισμούς μέσω των οποίων μπορούν να δείξουν «ευχαριστία», και ... σπάνια μπορούν να τραγουδήσουν μαζί με άγνωστους!

«ΒΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ. ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΛΠΙΔΑ;»

Χθές το απόγευμα, στη Στοά του Βιβλίου στην Αθήνα παρουσιάστηκε το άνω βιβλίο από τις εκδόσεις, «Ο Λόγος». Το βιβλίο πραγματεύεται την κρίση την οποία ο καθένας μας βιώνει τις μέρες αυτές. Μια κρίση, που δεν την προκαλέσαμε οι ίδιοι, τουλάχιστον ως ένα βαθμό. Υπάρχει ελπίδα να βγούμε από αυτή την κατάσταση; Τι ακριβώς φταίει; Η κρίση είναι μόνο οικονομική; Μήπως έχει και άλλες παραμέτρους και πτυχές;

Στο βιβλίο επιχειρείται μια συλλογή σκέψεων και απόψεων από 12 έλληνες συγγραφείς (της Ελλάδας και της Διασποράς) που εκφράζουν προσωπικά αυτό που ζουν. Όλοι με διαφορετικό μπάκγκράουντ και διαφορετικές απόψεις και γνώμες, αλλά με κοινή συνισταμένη την πίστη τους στο Θεό. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, ο κύριος σκοπός του βιβλίου είναι να προσφέρει μια σφαιρική ανάλυση του προβλήματος (η κρίση είναι πνευματική, ηθική, κοινωνική, οικονομική) και να ευαισθητοποιήσει και να προσφέρει πρακτικές απαντήσεις. Στόχος παραμένει να προκληθεί συζήτηση που ο τόπος έχει τόση ανάγκη.

Πίστη και καινοτομία

Τον Ιανουάριο η οικονομική εφημερίδα Wall Street Journal διέδωσε, πως η εταιρία Kodak, της οποίας το όνομα είναι συνώνυμο με την τεχνολογία της φωτογραφίας στα 130 και πλέον χρόνια ύπαρξής της, οδεύει προς πτώχευση, επειδή η διαχείρισή της απέτυχε ν’ αγκαλιάσει την ψηφιακή τεχνολογία φωτογραφίας. Mια επιχείρηση κολοσσός μπορεί να καταστραφεί αν πάψει να είναι καινοτόμος. Τι θα έπρεπε να είχε κάνει η Kodak; Θα έπρεπε από καιρό να είχε εγκαταλείψει την αναλογική τεχνολογία φωτογραφίας – ειδικά μόλις αντιλήφθηκε ότι η άγκυρα είχε κολλήσει στον πυθμένα της θάλασσας – να κόψει την αλυσίδα της άγκυρας και ν’ αποπλεύσει προς νέους τεχνολογικούς ορίζοντες, σύμφωνα και με την επιταγή των καιρών, αποφεύγοντας έτσι την οικονομική καταστροφή. 

Ως καινοτομία θεωρούνται ανθρώπινα δημιουργήματα που προκύπτουν από μελέτη ή πειραματισμό, όπως π.χ. μια νέα συσκευή, μια νέα μέθοδος ή μια νέα διαδικασία. Καινοτομία μπορεί όμως να είναι και κάτι που διαμορφώνεται απλώς σε νοητικό επίπεδο, π.χ. ένας νέος τρόπος σκέψης, μια νέα αντίληψη ή κάτι που αποτελεί ένα πρωτοπόρο επίτευγμα. Η καινοτομία είναι άμεσα συνδεδεμένη με την ανθρώπινη ευρηματικότητα και αποτελεί μέρος των ικανοτήτων με τις οποίες είμαστε προικισμένοι. 

Τα μαθηματικά της αιωνιότητας δείχνουν πως το Σύμπαν πρέπει να είχε αρχή

Μεταφέρω με απόδοση στα ελληνικά ένα αξιοσημείωτο άρθρο που δημοσιεύτηκε στις 25 Απριλίου 2012 στο Technology Review:

Το big bang έχει γίνει μέρος της λαϊκής σκέψης και επινοήθηκε από τον φυσικό Fred Hoyle το 1940. Αυτό φαίνεται κάπως περίεργο για μια έννοια που υπονοεί την απόλυτη γέννηση των πάντων. Ωστόσο, ο Hoyle προτιμούσε ένα διαφορετικό μοντέλο του σύμπαντος, δηλαδή ένα σύμπαν σταθερής κατάστασης, χωρίς αρχή και τέλος, που εκτείνεται απεριόριστα στο παρελθόν και το μέλλον. Η ιδέα αυτή όμως ποτέ δεν απογειώθηκε.

Τα τελευταία χρόνια, οι κοσμολόγοι άρχισαν να μελετούν μια σειρά από νέες ιδέες με παρόμοιες ιδιότητες. Παραδόξως, οι ιδέες αυτές δεν είναι απαραίτητα αντίθετες με την έννοια του big bang. Για παράδειγμα, μια από τις ιδέες αυτές είναι ότι η ιστορία του σύμπαντος είναι κυκλική, με μεγάλες κρίσιμες εξελίξεις μέσα σε έναν άπειρο κύκλο.

Μια άλλη ιδέα είναι αυτή ενός αιώνιου πληθωριστικού σύμπαντος όπου μέρη του διαστέλλονται και συστέλλονται σε διαφορετικούς ρυθμούς. Αυτά τα μέρη μπορούν να θεωρηθούν ως ξεχωριστά σύμπαντα μέσα σ’ ένα γιγαντιαίο πολυ-σύμπαν. Έτσι, αν και φαίνεται πως ζούμε σ’ ένα διεσταλμένο σύμπαν, άλλα σύμπαντα μπορεί να βρίσκονται σε διαφορετική κατάσταση. Και ενώ το δικό μας σύμπαν μπορεί να μοιάζει σα να έχει αρχή, το πολυ-σύμπαν, στο σύνολό του, δεν χρειάζεται απαραιτήτως να είχε κι αυτό αρχή.

Επίσης, υπάρχει και η ιδέα ενός αναδυόμενου σύμπαντος που υπάρχει ως είδος «σπόρου αιωνιότητας» και στη συνέχεια ξαφνικά αρχίζει να διαστέλλεται.

Τέτοια σύγχρονα κοσμολογικά μοντέλα δείχνουν απλά πως τα παρατηρητικά (πειραματικά) μας στοιχεία περί ενός διαστελλόμενου σύμπαντος είναι συνεπή με την ιδέα ενός σύμπαντος χωρίς αρχή και τέλος. Αυτό μάλλον ενδέχεται να αλλάξει.

Η Audrey Mithani και ο Alexander Vilenkin από το Πανεπιστήμιο Tufts στη Μασαχουσέτη, ΗΠΑ, λένε ότι τα μοντέλα αυτά είναι μαθηματικά ασυμβίβαστα με ένα αιώνιο παρελθόν. Και η ανάλυσή τους δείχνει ότι τα τρία σύγχρονα αυτά μοντέλα του σύμπαντος πρέπει κι αυτά να είχαν μια αρχή.

Πνευματικά διδάγματα … από το χάος

Σε πολλές περιπτώσεις στην καθημερινή μας ζωή ερχόμαστε αντιμέτωποι με το χάος στην επιστημονική του έννοια: ο καπνός που ανεβαίνει ομαλά στον αέρα και ξαφνικά διασκορπίζεται ραγδαία, η βρύση που στάζει κανονικά, σταγόνα με τη σταγόνα, έπειτα μια παύση, μετά δυο-δυο οι σταγόνες κοντά-κοντά, και πάλι ξανά στον αρχικό τους ρυθμό. Το ταξίδι στον αυτοκινητόδρομο με ανεξήγητα μποτιλιαρίσματα. Οι διακυμάνσεις των δεικτών στο χρηματιστήριο. Οι συγκυρίες που οδηγούν έθνη και λαούς σε πόλεμο ... Όλα αυτά μπορούν να εξηγηθούν μέσω της θεωρίας του χάους. Το χάος ανήκει στην καθημερινότητά μας.

Το 1963, ο Edward Lorenz, μετεωρολόγος στο ΜΙΤ, δημοσίευσε ένα πρωτοποριακό άρθρο που κατέληγε στη διαπίστωση ότι " ... όσον αφορά την πρόβλεψη του καιρού σε ένα αρκετά μακρυνό μέλλον, αυτό είναι εντελώς αδύνατο ...". Ο Lorenz χρησιμοποίησε μαθηματικά μοντέλα και προσομοιώσεις της ροής μορίων στην ατμόσφαιρα για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η μακρόχρονη πρόβλεψη του καιρού σε παγκόσμια κλίμακα είναι αδύνατη, λόγω του ότι το αντικείμενο, δηλαδή οι καιρικές συνθήκες, αποτελεί σύστημα αρκετά πολύπλοκο. Οι έρευνες του Lorenz έδωσαν την αφορμή για τη δημιουργία μιας έννοιας που αργότερα θα γινόταν παγκοσμίως γνωστή σαν το "φαινόμενο της πεταλούδας". Το απαλό φτερούγισμά της στο Πεκίνο αρκεί για να επιφέρει συνθήκες θύελλας στη Νέα Υόρκη λίγες μέρες αργότερα. Αρκεί δηλαδή μια μικρή παρέκκλιση στις αρχικές συνθήκες ενός πολύπλοκου συστήματος, όπως το μετεωρολογικό σύστημα, ώστε να επέλθει το "χάος".

Η μεταφορική αυτή έννοια του "φαινομένου της πεταλούδας" εκφράζει κάτι που θεωρείται χαρακτηριστικό απλών αλλά ιδιαίτερα πολυσύνθετων χαοτικών συστημάτων: την ευαίσθητη εξάρτησή τους από τις αρχικές συνθήκες. Τέτοια συστήματα και η συμπεριφορά τους περιγράφονται μαθηματικά μέσω μη γραμμικών εξισώσεων. Χαώδη συστήματα είναι αιτιοκρατικά, μακροπρόθεσμα όμως τα χαρακτηρίζει η μη προβλεπτικότητα.

Την δεκαετία του '60 και '70 νέες ανακαλύψεις στη χημεία, τη θερμοδυναμική και τα μαθηματικά σηματοδότησαν μια αλλαγή σκέψης προς την κατεύθυνση της έρευνας του χάους. Όλως σημαντική ήταν η έρευνα του βέλγου φυσικού, ρώσικης καταγωγής, Ilya Prigogine, ο οποίος το 1977 τιμήθηκε με το βραβείο Νομπέλ χημείας για την έρευνά του στον τομέα της θερμοδυναμικής της μη ισορροπίας. Σ' ένα πρόσφατό του έργο [1] ο Prigogine επισημαίνει ότι οι ιδέες του χάους, της μη αντιστροφής του χρόνου και των συστημάτων διασκεδασμού αλληλοσυνδέονται και μπορούν να οδηγήσουν σε μια νέα πιο ρεαλιστική θεώρηση του φυσικού κόσμου. Με ένα απλό παράδειγμα δείχνει ότι η αύξηση της εντροπίας δεν συνδέεται αποκλειστικά με την αταξία ενός συστήματος, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε νέες μορφές τάξης και οργάνωσης.

Είναι ο καπιταλισμός ηθικά χρεοκοπημένος;

Πολλοί χριστιανοί δέχονται πως ο καπιταλισμός ευθυγραμμίζεται ευρέως με τη βιβλική διδασκαλία. Η οικονομική του επιτυχία φαίνεται να δικαιώνει την απόδοση των ριζών του στη χριστιανική θεολογία. Αυτή η εμπιστοσύνη στον καπιταλισμό ως το καλύτερο διαθέσιμο οικονομικό σύστημα μάλλον σημαίνει ότι ως χριστιανοί αποτύχαμε να αναγνωρίσουμε ότι είναι ένας από τους κύριους παράγοντες της κοινωνικής και ηθικής κατάρρευσης στις Δυτικές κοινωνίες. Στο άρθρο του, που δημοσιεύτηκε στο τεύχος Σεπτέμβρη 2011 του περιοδικού «Αστήρ της Ανατολής», ο Δρ Michael Schlüter, ιδρυτής του Κέντρου Jubilee στο Κέιμπριτζ της Βρετανίας, προβάλλει πέντε ελλείψεις στα φιλοσοφικά θεμέλια και τα θεσμικά όργανα του εταιρικού καπιταλισμού, δείχνοντας την καταστροφική τους επιρροή στις οικογένειες και τις κοινωνίες, και το πώς επιφέρουν την ανάπτυξη γιγάντιων εταιρειών και τη συγκέντρωση κρατικής εξουσίας. Ως Χριστιανοί θα πρέπει να ψάξουμε επειγόντως για μια νέα οικονομική τάξη βασισμένη στη βιβλική αποκάλυψη. Για ποιές ελλείψεις πρόκειται;

1. Μια αποκλειστικά υλιστική άποψη
Κατά γενική παραδοχή, ο καπιταλισμός αφορά στην ανάπτυξη και τη χρήση του κεφαλαίου, παρόλο που έχει εξαιρετικής σημασίας κοινωνικές «παρενέργειες». Ο Καπιταλισμός στηρίζεται αναίσχυντα στο κυνήγι του εμπορικού κέρδους και της προσωπικής ωφέλειας: προωθεί την ειδωλοποίηση του χρήματος, στην οποία ο Ιησούς αναφέρεται ως «Μαμμωνά» (Ματθαίος 6, 24). Αυτή η εστίαση στο κεφάλαιο οδηγείται στην ειδωλολατρία του πλούτου σε προσωπικό επίπεδο, και στη ειδωλολατρία της οικονομικής ανάπτυξης σε εταιρικό και εθνικό επίπεδο. Καλεί το Μαμμωνά να αντικαταστήσει το Θεό ως επίκεντρο της ανθρώπινης πίστης και έτσι να παραβεί την πρώτη και πιο θεμελιώδη από τις Δέκα Εντολές. 

2. Αμοιβή χωρίς υπευθυνότητα
Οι πάροχοι κεφαλαίου πρέπει να ανταμείβονται μόνο και μόνο επειδή επιτρέπουν να χρησιμοποιηθεί το κεφάλαιό τους από κάποιον άλλο. Ωστόσο, ο Ιησούς φαίνεται να κατανοεί τη βάση των αμοιβών διαφορετικά. Στη παραβολή των ταλάντων, ο Ιησούς βάζει στο στόμα του Άρχοντα, όταν απευθύνεται στον τεμπέλη/φοβισμένο δούλο, ότι το να «κερδίζεις» χρήματα από τους τόκους ενός δανείου είναι σαν να «θερίζεις ό,τι δεν έσπειρες» (Ματθαίος 25, 26-27, Λουκάς 19, 22-23) π.χ. άρα αντίθετο με τη έμφυτη δικαιοσύνη. Οι επενδυτές που δανείζουν με τόκο μπορεί να αποδέχονται κάποιο μικρό στοιχείο κινδύνου δεν έχουν καμιά ευθύνη για το πώς ή πού χρησιμοποιούνται τα χρήματα. Αντίθετα, ο Ιησούς φαίνεται να επικεντρώνει στις σχεσιακές επιπτώσεις για το πώς χρησιμοποιείται το χρήμα αυτό περιλαμβάνει την επίδραση στη σχέση ενός ατόμου με το Θεό και στη σχέση του με τον πλησίον. Τα οικονομικά χρέη συνήθως έχουν ως αποτέλεσμα την αποστασιοποίηση μάλλον παρά τη «σύσφιξη» των σχέσεων επειδή ο δανειστής γενικά δεν έχει κίνητρο να διατηρήσει σχέση, ούτε καν τακτική επαφή με τον οφειλέτη. 

Antony Flew: Υπάρχει Θεός! Πώς άλλαξε γνώμη ο πλέον διαβόητος άθεος στον κόσμο

«Υπάρχει Θεός!» είναι γραμμένο  σε απλή γλώσσα για τον καθένα, που θα το πιάσει στα χέρια του. Το βιβλίο περιέχει  όμορφες, κατανοητές  για  τον χρήστη περιγραφές από τα επιχειρήματα, κυρίως επιστημονικά, που τον έπεισαν να αλλάξει γνώμη για την ύπαρξη του Θεού. Μεταφέρω κάποια αποσπάσματα από το περιεχόμενο του βιβλίου του:

«Είμαι πλέον πεπεισμένος ότι πρέπει να παρουσιάσω εδώ αυτό που κάποιοι θα  το έλεγαν, την τελευταία μου βούληση, την διαθήκη μου. Με λίγα λόγια, όπως λέει και ο τίτλος, τώρα πιστεύω ότι υπάρχει Θεός! ... Γιατί το πιστεύω αυτό, δεδομένου ότι προώθησα και υπερασπίστηκα τον αθεϊσμό πάνω από μισό αιώνα; Η σύντομη απάντηση είναι: επειδή η εικόνα του κόσμου, όπως τον βλέπω εγώ, εξελίχτηκε μέσω της σύγχρονης επιστήμης. ... Η επιστήμη επισημαίνει τρεις διαστάσεις της φύσης που καταδεικνύουν τον Θεό. Η πρώτη είναι το γεγονός ότι η φύση υπακούει σε νόμους. Η δεύτερη είναι η διάσταση της ζωής, δηλαδή έξυπνα οργανωμένα τελεολογικά όντα, που προέκυψαν από την ύλη. Η τρίτη είναι η ίδια η ύπαρξη της φύσης. Αλλά δεν με οδήγησε σ’ αυτή την πεποίθηση μόνο η επιστήμη. Με βοήθησε και μια νέα μελέτη των κλασικών φιλοσοφικών επιχειρημάτων.

Τρεις τομείς της επιστημονικής έρευνας έχουν ιδιαίτερη σημασία για μένα, και θα τους εξετάσω καθώς προχωράμε, υπό το πρίσμα των σημερινών αποδεικτικών στοιχείων. Το πρώτο αφορά την ερώτηση που προβλημάτισε και συνεχίζει να προβληματίζει τους περισσότερους στοχαστές επιστήμονες: Πώς δηλαδή οι νόμοι της φύσης ήλθαν σε ύπαρξη;Το δεύτερο είναι προφανές σε όλους: Πώς η ζωή, ως φαινόμενο, προέκειψε από το μη-ζωντανό; Και το τρίτο είναι το πρόβλημα που οι φιλόσοφοι παρέδωσαν στους κοσμολόγους: Πώς το σύμπαν, με το οποίο εννοούμε όλα αυτά που είναι φυσικά, ήλθε σε ύπαρξη; ...

΄Όσο περισσότερο εξετάζω το σύμπαν και μελετώ τα στοιχεία της αρχιτεκτονικής του’, γράφει ο φυσικός Freeman Dyson, ‘τόσο περισσότερες αποδείξεις βρίσκω ότι το σύμπαν γνώριζε, υπό κάποια έννοια, πως θα έλθουμε’ Με άλλα λόγια, οι νόμοι της φύσης φαίνεται να έχουν έτσι δημιουργηθεί ώστε το σύμπαν να προωθείται προς την εμφάνιση και διατήρηση της ζωής. Αυτή είναι η ανθρωπική αρχή που διαδόθηκε από στοχαστές όπως τον Martin Rees, τον John Barrow, και τον John Leslie. ... Ο μικροσυντονισμός (των φυσικών παραμέτρων) έχει εξηγηθεί με δύο τρόπους. Ορισμένοι επιστήμονες έχουν πει ότι ο μικροσυντονισμός αυτός είναι απόδειξη θεϊκού σχεδίου. Πολλοί άλλοι θεωρούν ότι το σύμπαν μας είναι ένα από πολλά άλλα - ένα ‘πολυσύμπαν’ δηλαδή - με τη διαφορά ότι το δικό μας σύμπαν έτυχε να έχει τις κατάλληλες συνθήκες για τη ζωή. Σχεδόν κανένας σημαντικός επιστήμονας σήμερα δεν υποστηρίζει ότι η άριστη ρύθμιση (των παραμέτρων) ήταν καθαρά αποτέλεσμα τυχαίων παραγόντων σε ένα και μόνο σύμπαν.

Η προέλευση της αυτο-αναπαραγωγής είναι ένα δεύτερο πρόβλημα-κλειδί. Ο διακεκριμένος φιλόσοφος John Haldane παρατηρεί ότι οι θεωρίες προέλευσης της ζωής ‘δεν παρέχουν επαρκή εξήγηση, δεδομένου ότι προϋποθέτουν την ύπαρξη ενός πρώιμου σταδίου αυτο-αναπαραγωγής και δεν έχει αποδειχτεί ότι αυτό μπορεί να προκύψει με φυσικό τρόπο από υλική βάση’. ... Μια τρίτη φιλοσοφική διάσταση στην προέλευση της ζωής σχετίζεται με την προέλευση της κωδικοποίησης και επεξεργασίας πληροφοριών που έχει κεντρική σημασία για όλες τις μορφές ζωής. Αυτό  περιγράφεται θαυμάσια από τον μαθηματικό David Berlinski, ο οποίος επισημαίνει την δραματουργική αφήγηση γύρω από την τρέχουσα κατανόησή μας για το κύτταρο. ... Όχι μόνο δεν υπάρχει υποκείμενη φυσική αρχή, αλλά η ίδια η ύπαρξη ενός κώδικα είναι ένα μυστήριο. ‘Οι κανόνες κωδικοποίησης ... είναι γνωστοί. Ωστόσο, δεν παρέχουν καμία ένδειξη ως προς το γιατί υπάρχει ο κώδικας και γιατί ο μηχανισμός μετάφρασης είναι αυτός που είναι’. ... Ο Paul Davies επισημαίνει το ίδιο πρόβλημα. Παρατηρεί ότι οι περισσότερες θεωρίες της βιογένεσης έχουν επικεντρωθεί στην χημεία της ζωής, όμως ‘η ζωή είναι κάτι περισσότερο από πολύπλοκες χημικές αντιδράσεις. Το κύτταρο είναι ταυτόχρονα ένα σύστημα αποθήκευσης, επεξεργασίας και αναπαραγωγής πληροφοριών. Πρέπει να εξηγήσουμε την προέλευση των εν λόγω πληροφοριών, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο το μηχάνημα επεξεργασίας των πληροφοριών ήρθε σε ύπαρξη.’ Τονίζει το γεγονός ότι ένα γονίδιο δεν είναι τίποτε άλλο παρά το σύνολο κωδικοποιημένων οδηγιών με ακριβή συνταγή για την κατασκευή πρωτεϊνών. Πιό σημαντικά δε, αυτές οι γενετικές οδηγίες δεν είναι το είδος πληροφορίας που συναντάει κανείς στη θερμοδυναμική και τη στατιστική μηχανική. Αποτελούν περισσότερο σημασιολογική πληροφορία. Με άλλα λόγια, έχουν συγκεκριμένη έννοια. Οι οδηγίες αυτές μπορεί να είναι αποτελεσματικές μόνο σε μοριακό περιβάλλον, ικανό να ερμηνεύει την έννοια του γενετικού κώδικα. Στο σημείο αυτό το ερώτημα προέλευσης ανάγεται σε ανώτερο επίπεδο. ‘Το πρόβλημα του, πώς το νόημα ή η σημασιολογική πληροφορία γενικά μπορεί αυθόρμητα να αναδυθεί από μια συλλογή μορίων που υπόκεινται σε τυφλές και άσκοπες δυνάμεις, παρουσιάζει  βαθιά εννοιολογική πρόκληση.’ ... Ο Andy Knoll, καθηγητής βιολογίας στο Χάρβαρντ και συγγραφέας του βιβλίου ‘Ζωή σ’ έναν νεαρό πλανήτη. Τα τρία πρώτα δισεκατομμύρια χρόνια της ζωής’, σημειώνει πως αν προσπαθήσουμε να συνοψίσουμε αυτό που στο κάτω-κάτω  ξέρουμε για την βαθιά ιστορία της ζωής στη Γη, για την προέλευσή της, τα πιθανά  στάδια διαμόρφωσης της που οδήγησαν στην βιολογία που βλέπουμε γύρω μας σήμερα, νομίζω ότι πρέπει να παραδεχτούμε ότι ψάχνουμε μέσα από ένα σπασμένο καθρέφτη. Δεν ξέρουμε πώς ξεκίνησε η ζωή σε αυτόν τον πλανήτη. Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς ξεκίνησε και κάτω από ποιές συνθήκες. ... Η μόνη ικανοποιητική εξήγηση για την προέλευση της εν λόγω 'τελεολογικής, αυτο-αναπαραγόμενης' ζωής που παρατηρούμε στη γη είναι ένας άπειρα ευφυής Νούς.

Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, είχα αρχίσει να επανεξετάζω τη στάση μου. Είχα εξομολογηθεί εκείνη την εποχή ότι στα πλαίσια της σύγχρονης κοσμολογικής συναίνεσης, οι άθεοι πρέπει να νιώθουν αμηχανία, επειδή οι κοσμολόγοι είχαν αρχίσει να περέχουν την επιστημονική απόδειξη για το γεγονός ότι το σύμπαν είχε αρχή... Όμως με τη θεωρία του Μεγάλου Μπάμ όλα αυτά άλλαξαν. Εφ’ όσον το σύμπαν είχε αρχή, τότε απόλυτα λογικά και σχεδόν αναπόφευκτα, ετίθετο το ερώτημα τί άραγε ήταν αυτό που παρήγαγε αυτή την αρχή. Αυτό είναι που άλλαξε ριζικά την κατάσταση. ... Οι σύγχρονοι κοσμολόγοι φάνηκαν εξίσου ενοχλημένοι με τους άθεους για τις πιθανές θεολογικές επιπτώσεις της εργασίας τους. Γι’ αυτό και επινόησαν διεξόδους διαφυγής για να μπορέσουν να διατηρήσουν το μη-θεϊστικό status quo. Οι διέξοδοι αυτές περιλαμβάνουν την ιδέα του πολυ-σύμπαντος, πολλά σύμπαντα που δημιουργούνται από ατελείωτες εκδηλώσεις διακύμανσης του κενού, καθώς και την άποψη του Stephen Hawking περί αυτοσυγκρατούμενου σύμπαντος. ... Κάποιοι ισχυρίζονται ότι έχουν έρθει σε επαφή με αυτόν τον (ευφυή) Νου. Εγώ δεν έχω - ακόμα. Αλλά ποιός ξέρει τι θα μπορούσε να προκύψει στη συνέχεια; Κάποια μέρα θα μπορούσα να ακούσω μια Φωνή να μου λέει, 'Με ακούς, τώρα;' ...

Έχουμε όλα τα στοιχεία που χρειαζόμαστε στην άμεση εμπειρία μας και μόνο μια εσκεμμένη άρνηση να ‘δουμε’ ευθύνεται για τον κάθε λογής αθεϊσμό.»

Φουκουσίμα. Μέρος 2

Στις 25 Μαίου η εφημερίδα Japan Times δημοσίευσε τα αποτελέσματα μιας μελέτης, τα οποία ήταν τόσο ανησυχητικά ώστε οδήγησαν την εφημερίδα να αποτραβήξει τη δημοσίευση, αφήνοντας τόπο για πολλαπλά σενάρια και σχόλια. Μεταφέρω λίγα αποσπάσματα από το ιστολόγιο Japan Business Commentary το οποίο αναφέρεται στην ίδια μελέτη, με τίτλο «Το έδαφος της Φουκουσίμα στα ίδια επίπεδα μόλυνσης όπως οι νεκρές ζώνες του Τσέρνομπιλ»:

Από την κοσμογονία στη γλωσσογονία. Μια συν-ζήτηση

Δύο μεγάλου κύρους επιστήμονες και διανοούμενοι, ο φυσικός Δημήτρης Νανόπουλος και ο γλωσσολόγος Γιώργος Μπαμπινιώτης, διαλέχτηκαν ζωντανά για θέματα του χώρου των φυσικών επιστημών και της κοσμολογίας στη συνάφειά τους με ζητήματα του χώρου της γλώσσας και των ανθρωπιστικών επιστημών στο Μέγαρο Μουσικής, στις 10 Δεκεμβρίου 2010. 

Το περιεχόμενο της πρωτότυπης αυτής εκδήλωσης καταγράφεται στο ομότιτλο βιβλίο από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Ο Δημήτρης Νανόπουλος, Ακαδημαϊκός, Καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Texas A&M, College Station (Έδρα Mitchell-Heep της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών), Διευθυντής του Κέντρου Αστροσωματιδιακής Φυσικής του Κέντρου Προχωρημένων Ερευνών του Ηouston (HARC) στις ΗΠΑ, Πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας (ΕΣΕΤ) και ο Γιώργος Μπαμπινιώτης, Ομότιμος και Επίτιμος Καθηγητής Γλωσσολογίας, τ. Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Πρόεδρος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (Αρσάκεια - Τοσίτσεια Σχολεία), συνομιλούν στις σελίδες του βιβλίου και συνοψίζουν τη συζήτησή τους ως εξής:

Ιαπωνία: Μετά τους σεισμούς και τα τσουνάμι η πυρηνική καταστροφή;

Το Βήμα της Κυριακής περιγράφει την καταστροφή στη μακρυνή Ιαπωνία ως «βιβλική». Πρόκειται για τον ισχυρότερο σεισμό που σημειώθηκε στη χώρα τα τελευταία 140 χρόνια, ένας από τους ισχυρότερους που έχουν ποτέ μετρηθεί. Ο σεισμός σημειώθηκε στις 2:45 μ.μ. την Παρασκευή (τοπική ώρα) και το επίκεντρό του εντοπίστηκε σε απόσταση 135 χλμ. από τις ακτές της πόλης Σεντάι. Το παλιρροϊκό κύμα (τσουνάμι) 10 μέτρων που ακολούθησε προκάλεσε τεράστιες ζημιές στις βορειοανατολικές ακτές. Ο σεισμός ήταν ισχυρότατος, μεγέθους 8,9 βαθμών Ρίχτερ και διάρκειας περίπου 2 λεπτών. Οι εικόνες από την πληγμένη Ιαπωνία έχουν σοκαρίσει την παγκόσμια κοινότητα, καθώς τα ανθρώπινα θύματα φαίνεται να ανέρχονται σε πολλές χιλιάδες. 

Ο οικονομολόγος Σπύρος Παρασκευόπουλος για την κρίση στην Ελλάδα

Γιός  αγρότη από την Πελοπόννησο, ο Σπύρος Παρασκευόπουλος ξενιτεύτηκε για ένα καλύτερο μέλλον στη Γερμανία το 1962. Τα πρώτα του χρήματα άρχισε να τα αποκτά δουλεύοντας σε ιχθυοπωλείο του Μάρμπουργκ. Μετά από ένα χρόνο ξεκίνησε σπουδές στο πανεπιστήμιο της ίδιας πόλης. Ακολούθησε διδακτορικό και μεταδιδακτορικό έργο στο Πανεπιστήμιο της Κολωνίας. Τα πρώτα χρόνια μετά την επανένωση της Γερμανίας σήμαιναν για καθηγητές σαν κι αυτόν ευκαιρία για κάτι νέο. Η Λειψία θα γινόταν η νέα του πανεπιστημιακή έδρα. 
Ως παιδί από ευαγγελική οικογένεια στην ορθόδοξη πλειοψηφεία της επαρχίας, ο Παρασκευόπουλος από νωρίς έζησε την άρνηση του περιβάλλοντός του η οποία όμως τον ώθησε να γίνει αγωνιστής. Σαν επιστήμονας αργότερα προτίμησε και πάλι να μένει πιστός στην επιστημονική του γνώση, παρά να συμπλέει με την γνώμη της πλειοψηφίας. 
Στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας, ενόψη της συνταξιοδότησής του ως καθηγητή στις 31 Ιανουαρίου 2007, είπε χαρακτηριστικά, ότι οι ρίζες της ανθρώπινης οικονομικής δραστηριότητας βρίσκονται στην βιβλική εντολή της δημιουργίας:  «γεμίσατε την γην και κυριεύσατε αυτήν» (Γεν. 1, 28). Από την άλλη πλευρά, τόνισε, ότι οι αξίες στις οποίες στηρίχθηκε η κοινωνιο-οικονομική δράση της ανθρωπότητας βασίζονται στην χριστιανική πίστη ως κληρονομιά της Δυτικής Σκέψης. Στη διάρκεια 14 χρόνων, ως καθηγητής στη Λειψία, παρακολούθησε 130 μεταπτυχιακές και διδακτορικές διατριβές, διόρθωσε 20 000 εξεταστικά γραπτά και δαπάνησε σε συνεδριάσεις επιτροπών και άλλων οργάνων πάνω από 2 000 μέρες σε πρόσθετη εργασία.  Με το έργο του ως καθηγητής, συνέβαλε, όπως είπε, ενεργά στη μείωση της ανεργίας, επειδή οι απόφοιτοι του τμήματος Οικονομικών Επιστημών στη Λειψία, κατά ένα ποσοστό,98%, έχουν υψηλές δυνατότητες και προοπτικές απασχόλησης. 
Παρακάλεσα τον καθηγητή Σπύρο Παρασκευόπουλο να μου απαντήσει στα ερωτήματα του ιστολογίου αυτού:

Ken Olsen († 2011): Πρωτοπόρος επιχειρηματίας, συνειδητός Χριστιανός

Στις 6 Φεβρουαρίου απεβίωσε σε ηλικία 84 ετών, στη Βοστώνη της Αμερικής, ο Κεν Όλσεν, ένας από τους πρωτοπόρους της ψηφιακής επανάστασης. Το 1957 ο Όλσεν, μαζί με τον Χάρλαν Άντερσον, ίδρυσαν την εταιρία Digital Equipment Corporation με αρχικό κεφάλαιο 70 000 δολάρια. Με μια καινοτομία να ακολουθεί την άλλη ο Όλσεν δημιούργησε την βιομηχανία ηλεκτρονικών υπολογιστών. Γρήγορα η αξία της εταιρίας ξεπέρασε τα 14 δις δολάρια.

Στη δεκαετία του 1960, η εταιρία Digital πρωτοστάτησε με μια μικρότερη, λιγότερο δαπανηρή λύση έναντι των ογκωδέστερων και πανάκριβων για τους κοινούς χρήστες υπολογιστών (τύπου "mainframe") που κυριαρχούσαν τότε την αγορά  και τους οποίους μπορούσε να χειριστεί μόνο ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό. Οι χρήστες περίμεναν «στη σειρά» για να παραδώσουν τα προγράμματά τους περίμενοντας και πάλι «στη σειρά» για να παραλάβουν τα αποτελέσματά τους. Η εμπειρία αυτή, όταν ήμουν φοιτητής στην δεκαετία του ‘70, θα μου μείνει αξέχαστη. Στο μάθημα προγραμματισμού παραδίδαμε τις κάρτες με τις εντολές για επεξεργασία από τον υπολογιστή και συχνά την επομένη μέρα ανακαλύπταμε, ότι ένα μικρό λαθάκι στις εντολές μας τον είχε κάνει να «απορρίψει» την πολύωρη εργασία μας. Κι άντε πάλι από την αρχή. Αντιθέτως, οι μικροϋπολογιστές της Digital είχαν αρχίσει να προσφέρονται σε προσιτή τιμή ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να αγοράζουν πολλά τέτοια συστήματα για τους συνεργάτες τους, επιστήμονες,  μηχανικούς, ή και διευθυντές, και να τους αφήνουν να τα χειρίζονται οι ίδιοι. 

Ruperto Carola 625

Φέτος, το αρχαιότερο πανεπιστήμιο της Γερμανίας, το πανεπιστήμιο Ruperto Carola της Χαϊδελβέργης, γιορτάζει τα 625 χρόνια από την ίδρυσή του.

Χθες παραβρέθηκα σε μια εκδήλωση του πανεπιστημίου αυτού στις Βρυξέλλες. Το γιορτινό πρόγραμμα περιείχε αναφορές στα διαχρονικά επιτεύγματα του ιδρύματος, μεταξύ των οποίων ήταν και η φιλοξενεία 10 κατόχων βραβείων Νομπέλ. Το πρόγραμμα περιείχε και παραδείγματα σημερινών επιτευγμάτων, όπως η εξέχουσα έρευνα και διδασκαλία στη Χημεία, τη Φυσική και τη Θεολογία καθώς και  την Μοριακή Βιολογία και Ιατρική. Γύρω απο το πανεπιστήμιο έχουν στο μεταξύ τοποθετηθεί αρκετά ινστιτούτα Max-Planck, το γερμανικό αντικαρκινικό κέντρο, το ξακουστό Ευρωπαϊκό Κέντρο Μικροβιολογικής Έρευνας και πολλά άλλα ερευνητικά και τεχνολογικά ιδρύματα.

Καθώς παρακολουθούσα το πρόγραμμα, σκεφτόμουν τη χώρα μου, όπου οι επιστήμες βρήκαν την αρχή τους, αλλά η ίδια η χώρα δεν μπόρεσε να σταθεί στο ύψος αυτού του γεγονότος διαχρονικά. Και δεν είναι το πρόβλημα η έλλειψη κονδυλίων μόνο. Δεν είναι κρίμα τα πανεπιστήμια στην Ελλάδα σήμερα να βρίσκονται όμηροι των κομμάτων, και το επιστημονικό προσωπικό τους, αντί να διαπρέπει στην έρευνα και τεχνολογία, να ασχολείται με αδιαφάνεια, αναξιοκρατία, με καταλήψεις και το διαδικαστικό χάος που το χαρακτηρίζει καθημερινά;

Μεγάλο κρίμα. Ο Θεός να μας ελεήσει ως χώρα και λαό!

Francis Schaeffer: Βίβλος και περιβαλλοντική δράση

To 1970 ο αείμνηστος θεολόγος-απολογητής και φιλόσοφος Φράνσις Σέιφερ εξέδωσε ένα βιβλίο με τίτλο, «Η ρύπανση και ο θάνατος του ανθρώπου - Η χριστιανική άποψη της οικολογίας» [1]. Το βιβλίο αυτό αποτελεί κατά τη γνώμη μου μια ενδιαφέρουσα συμβολή στη συζήτηση γύρω από τις βιβλικές αρχές περιβαλλοντικής δράσης που ακόμη και σαράντα χρόνια μετά δεν έχει χάσει τη σημασία της. Βέβαια στο πλαίσιο ενός ιστολογίου δεν μπορούν να αναπτυχθούν αναλυτικά οι θέσεις του βιβλίου, θα προσπαθήσω, όμως, να τις μεταφέρω συνοπτικά και να περιορίσω τη συζήτηση στα πιο απαραίτητα σημεία.


Την άνοιξη του 1967 στο επιστημονικό περιοδικό Science δημοσιεύτηκε ένα δοκίμιο του ιστορικού Lynn White [2], το οποίο απέδιδε ευθύνες για την οικολογική κρίση της εποχής μας στον χριστιανισμό και την επιρροή του. Σύμφωνα με τον Χουάιτ, η πραγματική αιτία για την τεράστια εκμετάλλευση των φυσικών πόρων του πλανήτη μας βρίσκεται στην εντολή της δημιουργίας, «γεμίσατε την γην και κυριεύσατε αυτήν». Και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι επειδή τα αίτια είναι θρησκευτικής μορφής, οι λύσεις θα πρέπει να αναζητηθούν στη θρησκεία. Προτείνει, λοιπόν, μια αλλαγή νοοτροπίας δια μέσου του Βουδισμού Ζεν ή των αρχικών πεποιθήσεων των Φραγκισκανών, θεωρώντας τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης ως προστάτη όλων των οικολόγων.

          Το άρθρο αυτό του Χουάιτ προκάλεσε στην Αμερική της εποχής εκείνης μια έντονη συζήτηση που ο Σέιφερ, στο βιβλίο του, σχολιάζει.

          Ο Σέιφερ ασχολείται πρώτα με την πανθεϊστική προσέγγιση (που προβάλλει ο Χουάιτ), η οποία για πολλούς ανθρώπους σήμερα νομιμοποιεί το αίτημα για μια ριζοσπαστική περιβαλλοντική ηθική.

          Το πρώτο σημείο κριτικής του Σέιφερ αποτελεί το γεγονός ότι ο πανθεϊσμός ασχολείται με το όλο και όχι με τα μέρη του. Στο πλαίσιο αυτό, ο άνθρωπος και η φύση, ως μέρη του συνόλου γενικότερα, είναι λιγότερο ενδιαφέροντα, επειδή νόημα έχει μόνο το 'παν', δηλαδή το σύνολο που συμπεριλαμβάνει τις αλληλεπιδράσεις των μερών του. Δεύτερον, η πανθεϊστική σκέψη δεν είναι μόνο αδύναμη ως θεωρία, επειδή δεν προβλέπει συγκεκριμένες εξηγήσεις για τα μέρη, αλλά είναι ανίκανη και ως κοσμοθεωρία. Δεν προσκαλεί π.χ. τον άνθρωπο σε διάλογο με τη φύση. Όταν αυτός απευθύνει στη φύση ερωτήματα, ο πανθεϊσμός έχει να τον πληροφορήσει μόνο για τις καλές ιδιότητες της και όχι για τις καταστροφικές, οι οποίες προκαλούν συχνά πόνο. Τρίτον, κατά την πανθεϊστική άποψη ο άνθρωπος δεν έχει σημασία ούτε κατέχει ιδιαίτερη θέση απέναντι στην υπόλοιπη φύση. Η ιδέα περί αξιοπρέπειας του ανθρώπου συνεπώς, της είναι ιδέα ξένη.

          Αντίθετα, η Βίβλος αναγνωρίζει την φύση ως αυθύπαρκτη. Δεν είναι θείας μορφής η φύση, αλλά υπάρχει αντικειμενικά. Είναι αυτή ακριβώς η ιδέα, τονίζει ο Σέιφερ, που τελικά ώθησε την ανθρωπότητα στην ανάπτυξη της σύγχρονης επιστήμης.

          Η βυζαντινή θεολογία πριν την Αναγέννηση, με την αποκλειστική έμφασή της στο θείο, σε αντίθεση με το επίγειο, καθιστά για τον Σέιφερ μια εξίσου λανθασμένη προσέγγιση. Σ' αυτή τη μορφή του πλατωνισμού, μόνο το θείο, το απόκοσμο, έχει σημασία. Το θείο δεν είναι δυνατό να απεικονίζεται παρά μόνο ως σύμβολο.

          Η Μεταρρύθμιση, με την έμφασή της στην αποκάλυψη του Θεού τόσο στην Αγία Γραφή όσο και στη φύση, έφερε τη σχέση μεταξύ του ουράνιου και του επίγειου πάλι σε ισορροπία [3]. Ο Σέιφερ παρατηρεί έναν παρόμοιο "πλατωνικό διαχωρισμό" σε ορισμένους "αγιαστικούς" θρησκευτικούς κύκλους και σήμερα.

          Ενώ κατά την πανθεϊστική άποψη τον θεό, "πάν", χαρακτηρίζει το άπειρο και το απρόσωπο, και ενώ σύμφωνα με τις πολυθεϊστικές πεποιθήσεις οι θεοί των αρχαίων λαών διακατέχονται κυρίως από προσωπικά χαρακτηριστικά, ο Θεός των Ιουδαίων και των Χριστιανών είναι τόσο Θεός άπειρος όσο και Θεός με προσωπικότητα. Ο Σέιφερ υποστήριζε την ιδέα αυτή σε όλα σχεδόν τα γραπτά του, με βάση το εξής σχήμα:

          Η διπλή γραμμή στο διάγραμμα αντιπροσωπεύει το χάσμα που υπάρχει στο προσωπικό επίπεδο μεταξύ του ανθρώπου και της υπόλοιπης φύσης. Ο άνθρωπος ως προσωπική ύπαρξη (πλασμένος 'κατ' εικόνα Θεού'), έχει την ικανότητα επαφής με τον Θεό και, σε αντίθεση με την υπόλοιπη φύση, ως φύλακάς της, λαμβάνει από Εκείνον την εντολή να 'κυριεύει επ' αυτής'. Από την άλλη πλευρά, ένα χάσμα χωρίζει τον πεπερασμένο άνθρωπο και ολόκληρη την υπόλοιπη φύση από το μεγαλείο της φύσης του άπειρου Θεού. Εδώ ο άνθρωπος βρίσκεται πιο κοντά στην υπόλοιπη φύση παρά στον Θεό.

          Ο άνθρωπος βρίσκεται τόσο κοντά στη φύση όσο βρίσκεται και κοντά στο Θεό, αλλά σε διαφορετικά πλαίσια. Εδώ κρύβεται η θεωρητική προσέγγιση για την περιβαλλοντική δράση η οποία ούτε ανθρωποκεντρική [4] μπορεί να είναι ούτε φυσιοκεντρική [5].

          Η ιδέα της συν-δημιουργίας καθεαυτή δεν επαρκεί για να εξισώσει τον άνθρωπο με το υπόλοιπο της δημιουργίας. Η κοπή ενός δέντρου ή η θανάτωση ενός ζώου δεν μπορούν να θεωρηθούν 'φόνος'. Όμως, τόσο το δέντρο όσο και το ζώο αξίζουν τον σεβασμό του ανθρώπου. Ο Σέιφερ προειδοποιεί ότι η πλατωνική περιφρόνηση κάθε υλικού, και επομένως της φύσης, είναι εσφαλμένη επειδή έρχεται σε αντίθεση με τον ίδιο το Θεό, ο οποίος υποστηρίζει τη δημιουργία του. Από θεολογικής άποψης, πρώτον, η ενσάρκωση και η ανάσταση του Χριστού αποτελούν έντονο δείγμα για το γεγονός ότι ο Θεός υποστηρίζει τη δημιουργία του, η οποία γι' Αυτόν έχει αξία. Δεύτερον, αγάπη για τον Δημιουργό προϋποθέτει τον σεβασμό προς την δημιουργία του. Ή, σε ελεύθερη απόδοση του Α' Ιωάν. 4, 20: «Πώς μπορεί κανείς να πει, 'αγαπώ τον Θεό' και να μισεί τη δημιουργία του, αλλά ... αν κάποιος δεν αγαπά τη δημιουργία του Θεού, που βλέπει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό τον οποίο δεν βλέπει;»

          Ο Σέιφερ επεκτείνει την επιχειρηματολογία του με την ερμηνεία του βιβλικού χωρίου από την επιστολή προς Ρωμαίους 8, κατά το οποίο η κτίση αναμένει την «αποκάλυψη των υιών του Θεού». Αυτή η 'αποκάλυψη' κατά τον Σέιφερ δεν αφορά στο μέλλον μόνο, αλλά υποχρεώνει τους χριστιανούς σε ένα 'εδώ και τώρα'. Και κάνει χρήση της εικόνας του Πάσχα των Ισραηλιτών στη Παλαιά Διαθήκη όπου η σωτηρία από τα χέρια του 'άγγελου του θανάτου' εξαρτιόταν από το αίμα του αμνού στην πόρτα της οικίας. Η υπόσχεση (καθώς και η κρίση) ίσχυαν προφανώς όχι μόνο για τους ανθρώπους αλλά και για τα ζώα. Παρομοίως, η λύτρωση μέσω του εξιλαστήριου θανάτου του Ιησού Χριστού, έχει επίπτωση σε ολόκληρη τη δημιουργία. Ο Σέιφερ χρησιμοποιεί την έκφραση 'ουσιαστική ίαση' για να εξηγήσει ότι, όπως η σωτηρία για τους πιστούς είναι ουσιαστικής σημασίας, επειδή οδηγεί σε συμφιλίωση με το Θεό και με τον συνάνθρωπο, εξίσου ουσιαστική είναι και για μια επανόρθωση, της εξ' αιτίας της αμαρτίας διαταραγμένης σχέσης του ανθρώπου με την υπόλοιπη φύση. Μπορεί το γεγονός αυτό να μην αποτελεί ακόμα ολοκληρωμένη θεραπεία του προβλήματος, όμως είναι ουσιαστική και βασίζεται στην ελπίδα.

          Ο Σέιφερ αναζητάει μια επανεξέταση της σημασίας του όρου 'κυριαρχία' στο εδάφιο Γένεση 1, 28. 'Κυριαρχία' δεν πρέπει να συγχέεται με 'αυταρχία', επειδή αυτή είναι ιδιότητα του Δημιουργού και μόνο. Αντιθέτως, η ερμηνεία πρέπει να αναζητηθεί στη Καινή Διαθήκη, π.χ. στην παραβολή των 'ταλάντων'. Η πιο κατάλληλη έκφραση φαίνεται να είναι η λέξη 'διαχείριση', επειδή η δημιουργία δεν ανήκει στον άνθρωπο, αλλά είναι του Θεού. Ως επακόλουθο της πτώσης, ο άνθρωπος χρησιμοποίησε την εξουσία που του είχε παραχωρήσει ο Θεός για το κακό, με δυσμενή επακόλουθα για ολόκληρη την συν-δημιουργία του.

          Άνθρωποι που έχουν αποδεχθεί τη σωτηρία του Θεού καλούνται να ανατρέψουν την εξέλιξη αυτή, όσο το δυνατόν. Να χρησιμοποιούν την 'εξουσία' τους πάνω στη φύση υπεύθυνα, με μέτρο και με διάκριση.

          Το ευαγγέλιο της σωτηρίας εν Χριστώ προσφέρει μια προσέγγιση για οικολογική δράση. Η αλλαγή δεν αναμένεται αποκλειστικά στο απώτερο μέλλον, αλλά αρχίζει ήδη από το σήμερα. Ένα ερώτημα τίθεται άμεσα: Είναι ορατή αυτή η ουσιαστική διαδικασία ίασης σήμερα και πού; Για τον Σέιφερ είναι η εκκλησία (η σύναξη των πιστών) το φόρουμ στο οποίο αναδεικνύεται αυτή η 'ουσιαστική ίαση της φύσης' που φέρνει η σωτηρία. Επειδή η απληστία ως κινητήρια δύναμη μιας απερίσκεπτης εκμετάλλευσης της φύσης (π.χ. για την επίτευξη γρήγορου κέρδους) και ως κύρια αιτία αυτής της ανθρώπινης συμπεριφοράς, αντιμετωπίζεται ουσιαστικά δια μέσου της σωτήριας 'μετάνοιας' και στροφής στον Χριστό.

          Μόνο το Ευαγγέλιο προσφέρει τη δυνατότητα για αλλαγή. Ποιός άλλος από τον πιστό καλείται σε αποτελεσματική δράση δια μέσω της πίστης του; Πέρα από αυτό, καταλήγει ο Σέιφερ, η χριστιανική πίστη, πρέπει αναγκαστικά να βρίσκεται σε συνάρτηση και με το πώς αντιμετωπίζουμε τη φύση στο περιβάλλον που ζούμε.

[1] Francis A. Schaeffer, «Pollution and the death of man: The Christian view of ecology», London, Hodder and Stoughton, 1970

[2] Lynn Townsend White, Jr., «Historical roots of our ecological crisis», Science 155 (1967), 1203-1207

[3] Φράνσις Σέιφερ: «Φυγή από τη Λογική», περιοδ. Σάλπισμα, εκδ. Ελληνικό Ινστιτούτο της Βίβλου, τεύχη Οκτωβρίου 1977-Οκτωβρίου 1978

[4] Εννοεί τον προσανατολισμό του φυσικού κόσμου προς τον άνθρωπο ως κέντρο της δημιουργίας

[5] Εννοεί την εξίσωση ανάμεσα σε όλες τις μορφές της ζωής

O Eric Metaxas και το Ερώτημα του Θεού

Μεταφέρω αποσπάσματα από ένα άρθρο της Vicki J. Yiannias από την Νέα Υόρκη που δημοσίευσε στην ελληνο-αμερικανική εβδομαδιαία εφημερίδα Greek News στο οποίο γράφει για τον ελληνο-αμερικανό Χριστιανό απολογητή Eric Metaxas.

          Θυμάστε το μικρό αγόρι στο σχολείο σας, το οποίο  πάντα είχε κάτι να πει ή να κάνει, είτε ως απάντηση σε κάποιον είτε ακριβώς για να διασκεδάσει τους συμμαθητές του; Έναν τέτοιον θέλω να σας γνωρίσω. Πρόκειται για τον καλλιτέχνη-ψυχαγωγό Eric Μεταξά. Ο Μεταξάς δεν έχει μόνο το χάρισμα να ψυχαγωγεί. Ξέρει να διασκεδάζει τους συνανθρώπους του με κάτι σοβαρό και ουσιαστικό, επειδή έχει μελετήσει πολύ και βαθειά τα πνευματικά θέματα. Αυτό βέβαια το ανακαλύπτει κανείς αμέσως, όταν  διαβάσει το βιβλίο του, «Αυτό που πάντα θέλατε να ξέρετε για τον Θεό (αλλά φοβόσασταν να ρωτήσετε)». Επίσης  μαθαίνοντας, ότι ο Ε. Μεταξάς έχει ιδρύσει και φιλοξενεί το περίφημο,  «O Σωκράτης  στην Πόλη», ένα forum συζήτησης με πρωτο-κλασσάτους ομιλητές γύρω από θέματα όπως, «η ζωή, ο Θεός, και άλλα μικρά θέματα». 

          Στο έργο του, «Αυτό που πάντα θέλατε να ξέρετε για τον Θεό», ο Μεταξάς ασχολείται με κοινά ερωτήματα μεγάλου όμως μεγέθους. Μερικά παραδείγματα ερωτήσεων: Πώς μπορεί ένας καλός Θεός να δημιουργήσει έναν κόσμο που φιλοξενεί το κακό και τη δυστυχία; Δεν έχει καταφέρει  η επιστήμη να κάνει τον Θεό έννοια ξεπερασμένη; Ποιά είναι η πραγματική εξήγηση για τα θαύματα;  Αν ο Θεός είναι παντού, γιατί να πρέπει να πάει κάποιος στην εκκλησία; Δεν είναι ο Θεός πολύ απασχολημένος με τη λειτουργία του σύμπαντος για να ενδιαφέρεται για τις λεπτομέρειες της καθημερινότητάς μου; Ο Ε. Μεταξάς γρήγορα συνειδητοποίησε ότι ήταν ακόμη μακρύς ο κατάλογος των ερωτήσεων που θα έπρεπε να αντιμετωπιστούν. Γι΄αυτό και στη συνέχεια του έργου του με τίτλο, «Όλα τα υπόλοιπα που πάντα θέλατε να ξέρετε για τον Θεό (αλλά φοβόσασταν να ρωτήσετε)», δίνει συνέχεια στις απαντήσεις. Κι αυτό το βιβλίο του ξεχωρίζει με τον φιλόξενο τόνο που το χαρακτηρίζει. Με χιούμορ ο Μεταξάς καταφέρνει να ξεπεράσει τις άμυνες των αναγνωστών παρουσιάζοντας βιβλικές αλήθειες σε σκεπτικιστές, ελεύθερα πνεύματα, αγνωστικιστές,  ακόμα και σε νέους πιστούς που ζητούν εξηγήσεις για τα βασικά θέματα της χριστιανικής πίστης. 

          Αν και επισήμως δεν εγκατέλειψε την Ορθόδοξη Εκκλησία και τρέφει, όπως ο ίδιος λέει, «μεγάλο σεβασμό» για την Ορθόδοξη Εκκλησία, ο Μεταξάς εκκλησιάζεται μαζί με την οικογένειά του σε Ευαγγελική  Επισκοπική Εκκλησία στη Νέα Υόρκη. Σημειώνει όμως με ανησυχία ότι, «εκτός από κάποιες συντηρητικές ενορίες και μητροπόλεις της, η Επισκοπική Εκκλησία έχει στρέψει την πλάτη της στην ιστορική  χριστιανική πίστη  και βρίσκεται σε μεγάλο κίνδυνο από εξάτμιση σε ασχετοσύνη. Είναι τραγικό και πολύ λυπηρό αυτό το γεγονός», λέει.
          Ρωτήσαμε τον κ. Μεταξά για τις θεολογικές απόψεις που εκφράζονται στα δύο του αυτά βιβλία για τον Θεό. Και μας εξήγησε: «Είμαι αυτό που ο C. S. Lewis θα αποκαλούσε ένας ‘απλός χριστιανός’ και το κάθετι στα δύο βιβλία μου είναι γραμμένο από μια σκοπιά, που ο C. S. Lewis θα ονόμαζε ‘απλός χριστιανισμός’, που σημαίνει ότι δεν αγγίζει, ό,τι κάνει διαμαρτυρόμενους, καθολικούς και ορθόδοξους χριστιανούς να διαφωνούν.  Εκφράζουν μόνο βασικά θέματα της πίστης, από μια βασική, οικουμενική χριστιανική σκοπιά στην οποία συμφωνούν όλοι».

         «Όλα τα υπόλοιπα που πάντα θέλατε να ξέρετε για τον Θεό (αλλά φοβόσασταν να ρωτήσετε)» δεν είναι το μόνο νέο βιβλίο του Μεταξά. Υπάρχει και το «Amazing Grace: William Wilberforce» που ασχολείται με την ηρωική εκστρατεία για τον τερματισμό της δουλείας, την άξια μνημόνευσης ζωή, του βρετανού Ουίλιαμ Ουίλμπερφορς (1759-1833), που εμπνευσμένος από μια θρησκευτική ώθηση, σε ηλικία 26 ετών, αφιέρωσε τη ζωή του στην κατάργηση της δουλείας σε ολόκληρη τη βρετανική αυτοκρατορία. Το τελευταίο βιβλίο του Μεταξά, «Bonhoeffer: Pastor, Martyr, Prophet, Spy» ασχολείται με τη βιογραφία του διάσημου γερμανού ευαγγελικού θεολόγου Ντίντριχ Μπόνχεφερ, ο οποίος φυλακίστηκε και εκτελέστηκε από τους Ναζί.

          Γεννημένος στην Αστόρια, Κουίνς της Νέας Υόρκης και μεγαλωμένος στο Danbury του Connecticut ο κ. Μεταξάς ζει σήμερα στη Νέα Υόρκη μαζί με τη σύζυγο και την κόρη τους. Είναι απόφοιτος του πανεπιστημίου Γέιλ. Έχει γράψει εκτενώς στο Atlantic Monthly, στη New York Times, στη Washington Post, όπως και για περιοδικά όπως το Books & Culture, Christianity Today, Mars Hill Review, First Things, και στην ιστοσελίδα Breakpoint του Charles Colson.  Είναι δημοφιλής προσκεκλημένος σε ραδιοφωνικά και τηλεοπτικά προγράμματα στις ΗΠΑ.

Δεν εξηγείται το Σύμπαν χωρίς τον Θεό!

Ο μαθηματικός Τζον Λέννοξ εξέφρασε πρόσφατα τις αμφιβολίες του για τα συμπεράσματα του Χόκινγκ στον βρετανικό τύπο:

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο Στήβεν Χόκινγκ είναι άτομο διανοητικά τολμηρό όσο και σωματικά ηρωικό. Στο τελευταίο βιβλίο του (βλέπε παλαιότερη ανάρτηση), ο διάσημος φυσικός, εξαπέλυσε μια τολμηρή πρόκληση για τη παραδοσιακή θρησκευτική πίστη και τη θεϊκή δημιουργία του σύμπαντος. Σύμφωνα με τον Χόκινγκ, οι νόμοι της φυσικής και όχι το θέλημα του Θεού, προσφέρουν την πραγματική εξήγηση για το πώς η ζωή στη γη τέθηκε σε λειτουργία. Το Μπίγκ Μπάνγκ, υποστηρίζει, ήταν η αναπόφευκτη συνέπεια αυτών των νόμων:  "Επειδή υπάρχει ένας νόμος όπως η βαρύτητα, το σύμπαν μπόρεσε να αυτο-δημιουργηθεί από το τίποτα". 
              Δυστυχώς, ενώ το επιχείρημα αυτό του Χόκινγκ χαιρετίστηκε ως  πρωτοποριακό, δεν είναι καινούργιο. Χρόνια τώρα, επιστήμονες εκφράζουν παρόμοιες θέσεις, υποστηρίζοντας ότι η τρομερά πολύπλοκη δημιουργικότητα του κόσμου γύρω μας μπορεί να ερμηνευτεί δια μέσω των φυσικών νόμων όπως π.χ. τη βαρύτητα. Παρόλο που πρόκειται για μια απλουστευμένη προσέγγιση, φαίνεται πως στην εποχή μας, την οποία χαρακτηρίζει ένα πνεύμα εκκοσμίκευσης και δυσπιστίας, βρίσκει ακόμα απήχηση. Όμως, τόσο ως επιστήμονας όσο και ως Χριστιανός, θα έλεγα ότι ο ισχυρισμός του Χόκινγκ είναι λανθασμένος. Μας καλεί να επιλέξουμε ανάμεσα στο Θεό και τους νόμους της φύσης, σαν οι δυό αυτοί παράγοντες να βρίσκονται αναγκαστικά σε αμοιβαία σύγκρουση.

Αντίθετα με όσα ισχυρίζεται ο Χόκινγκ, οι νόμοι της φύσης δεν μπορεί να δώσουν πλήρη εξήγηση του σύμπαντος, επειδή δεν δημιουργούν, αλλά απλώς περιγράφουν κάτι που συμβαίνει κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Εδώ ο Χόκινγκ φαίνεται πως συγχέει τους νόμους με τις επιδράσεις των. Μας καλεί να επιλέξουμε ανάμεσα στο Θεό και τη φυσική, κάτι που μοιάζει σαν να επιλέγαμε ανάμεσα στον αεροναυπηγό-εφευρέτη Φράνκ Ουίττλ και τους νόμους της φυσικής για να εξηγήσουμε την δημιουργία του κινητήρα τζέτ. Πρόκειται για σύγχυση κατηγοριών. Οι νόμοι της φυσικής μπορεί να εξηγήσουν πώς λειτουργεί η μηχανή τζετ, αλλά χρειάζεται κάποιος που θα επινοήσει  και θα κατασκευάσει μια τέτοια μηχανή, που θα την τροφοδοτήσει με καύσιμα και να την ξεκινήσει. Ο κινητήρας τζέτ δεν θα μπορούσε να δημιουργηθεί χωρίς τους νόμους της φυσικής - αλλά ήταν αναγκαίο επίσης και το ευφυές έργο επινόησης και κατασκευής ενός Ουίττλ. Οι νόμοι της φυσικής λοιπόν δεν είναι το μόνο απαραίτητο στοιχείο για τη δημιουργία του σύμπαντος. Χρειάζεται και η συμμετοχή μιάς ευφυούς δύναμης. Για να χρησιμοποιήσουμε μια απλή αναλογία, οι νόμοι της μηχανικής του Ισαάκ Νεύτωνα από μόνοι τους ποτέ δεν θα ήταν σε θέση να θέσουν σε κίνηση  μια σφαίρα μπιλιάρδου. Αυτό γίνεται μόνο με κάποια δράση όπως π.χ. τα ανθρώπινα χέρια που χρησιμοποιούν μια στέκα. 

Το επιχείρημα του Χόκινγκ φαντάζει ακόμα πιο παράλογο, με τον ισχυρισμό του, πως η απλή ύπαρξη της βαρύτητας έκανε αναπόφευκτη τη δημιουργία του σύμπαντος. Και ρωτάμε, πώς ήρθε σε ύπαρξη η βαρύτητα; Ποιός την έθεσε σε λειτουργία; Ποιά δημιουργική δύναμη κρύβεται πίσω από τη γέννησή της;

Επίσης ο Χόκινγκ, για να στηρίξει τη θεωρία του περί αυθόρμητης δημιουργίας, ισχυρίζεται πως χρειάστηκε μόνο το γιαλόχαρτο για να κάνει το σπίρτο της δημιουργίας του σύμπαντος ν’ ανάψει. Το ουσιαστικό ζήτημα όμως είναι: από που προήλθε το «γιαλόχαρτο» αυτό; Και ποιός έκανε το σπίρτο να «ανάψει» αν όχι ο Θεός; Επομένως, ένα μεγάλο μέρος του σκεπτικού που κρύβεται πίσω από τα επιχειρήματα του Χόκινγκ αποτελείται από μια προκατάλειψη ότι υπάρχει βαθιά σύγκρουση ανάμεσα στην επιστήμη και τη θρησκεία. Απ΄ότι γνωρίζω όμως δεν υπάρχει τέτοιου είδους  αντιπαράθεση.

Ως πιστός Χριστιανός ανακαλύπτω πως η ομορφιά των επιστημονικών νόμων ενισχύει την πίστη μου σε μια ευφυή, θεϊκή δημιουργική δύναμη που ενεργεί στη φύση. Όσο περισσότερο κατανοώ την επιστήμη, τόσο περισσότερο ενισχύεται η πίστη μου στο Θεό, επειδή εκπλήσσομαι από το εύρος, τη πολυπλοκότητα αλλά και την τελειότητα που υπάρχει στη δημιουργία. Το ότι η επιστήμη άρχισε τόσο σθεναρά να ανθεί τον 16ο και 17ο αιώνα εξηγείται από το ότι οι νόμοι της φύσης, που την εποχή εκείνη άρχισαν να ανακαλύπτονται και να καθορίζονται, αντανακλούν την επιρροή ενός θείου νομοθέτη. Ένα από τα θεμελιώδη θέματα του Χριστιανισμού είναι ότι το σύμπαν δημιουργήθηκε με βάση ενός λογικού, ευφυούς σχεδίου. Χωρίς να βρίσκεται σε αντιπαράθεση με την επιστήμη, η χριστιανική πίστη είναι επιστημονικά σαφής και λογική.

Πριν από μερικά χρόνια, ο επιστήμονας Τζόζεφ Νίντχαμ έκανε μια εκτενή μελέτη για τη τεχνολογική ανάπτυξη της Κίνας. Με την ανάλυσή του επιχείρησε να κατανοήσει για ποιό λόγο η Κίνα, παρ΄ όλες τις αρχικές καινοτομίες της ιστορίας της, τελικά έπεσε τόσο πίσω από την Ευρώπη στην πρόοδο της επιστήμης. Ο Νίντχαμ οδηγήθηκε στο συμπέρασμα ότι η γρήγορη εξέλιξη στην ευρωπαϊκή επιστήμη προωθήθηκε ιδιαίτερα από τη διαδεδομένη πεποίθηση σε μια ορθολογική δημιουργική δύναμη, γνωστή ως ο Θεός, η οποία καθιστά τους επιστημονικούς νόμους κατανοητούς.

Παρ'όλα αυτά, ο Χόκινγκ και άλλοι επικριτές της θρησκείας θέλουν να μας κάνουν να πιστεύουμε ότι η δημιουργία δεν είναι παρά μια τυχαία συλλογή μορίων, δηλαδή το αποτέλεσμα μιας άσκοπης διαδικασίας. Αν αυτό όντως αληθεύει, θα ήταν ικανό να υπονομεύσει την ορθολογική βάση της ίδιας της επιστήμης. Αν ο εγκέφαλός μας είναι όντως το αποτέλεσμα μιας διαδικασίας χωρίς καθοδήγηση, χωρίς σκοπό, τότε γιατί να προϋποθέτουμε την ικανότητα της νοημοσύνης ως το βασικό εργαλείο της ανθρώπινης ενασχόλησης με την επιστήμη;

Ζούμε στην εποχή της πληροφορίας. Όταν δούμε κάποια γράμματα της αλφαβήτου να σχηματίζουν το όνομά μας στην άμμο, δεν είναι η άμεση ανταπόκριση μας να τα αναγνωρίσουμε ως το έργο ενός ευφυούς όντος; Πόσο πιο πιθανό άραγε είναι να βρίσκεται ένας ευφυής Δημιουργός πίσω από το ανθρώπινο DNA, την κολοσσιαία αυτή βιολογική βάση δεδομένων που περιέχει όχι λιγότερα από 3,5 δισεκατομμύρια «γράμματα»;

Είναι συναρπαστικό το γεγονός ότι ο Χόκινγκ, ενώ επιτίθεται στη θρησκεία, αισθάνεται ωστόσο αναγκασμένος να δώσει μεγάλη έμφαση στην θεωρία του Μπίγκ Μπάνγκ. Διότι ακόμη και αν σε κάποιους πιστούς δεν αρέσει ως θεωρία, ταιριάζει όμως απόλυτα με τη χριστιανική αφήγηση της δημιουργίας. Αυτός είναι και ο λόγος που, πρίν το Μπίγκ Μπάνγκ καλά-καλά αποκτήσει εγκυρότητα ως θεωρία, πολλοί επιστήμονες δήλωναν πρόθυμοι να την απορρίψουν, ακριβώς επειδή αυτή φαινόταν ότι υποστηρίζει την ιστορία της δημιουργίας στην Αγία Γραφή. Κάποιοι βέβαια επιμένουν στην αριστοτέλεια άποψη ενός «αιώνιου σύμπαντος», χωρίς αρχή και τέλος, αλλά η θεωρία αυτή, καθώς και οι μετέπειτα παραλλαγές της, έχει καταντήσει πλέον αναξιόπιστη.
           Ωστόσο, στοιχεία για την ύπαρξη του Θεού δεν προέρχονται μόνο από τη σφαίρα της επιστήμης. Στο πλαίσιο της χριστιανικής πίστης, υπάρχει και το ισχυρό αποδεικτικό στοιχείο ότι ο Θεός ο ίδιος αποκαλύφθηκε στην ανθρωπότητα μέσω του Ιησού Χριστού εδώ και δύο χιλιετίες. Αυτό όχι μόνο τεκμηριώνεται καλά από τις ίδιες τις γραφές και άλλες μαρτυρίες, αλλά βασίζεται και σε έναν πλούτο αρχαιολογικών ευρημάτων. Επιπλέον, οι θρησκευτικές εμπειρίες εκατομμυρίων πιστών δεν μπορούν να απορριφθούν ελαφρά τη καρδία. Εγώ ο ίδιος και η οικογένειά μου μπορούμε να βεβαιώσουμε πως η πίστη είχε θετική επιρροή στις ζωές μας, κάτι που αψηφά την ιδέα πως δεν είμαστε τίποτα περισσότερο από μια τυχαία συλλογή μορίων. Ένα επίσης ισχυρό επιχείρημα είναι η προφανής πραγματικότητα ότι είμαστε ηθικά όντα, ικανά να διακρίνουν τη διαφορά μεταξύ σωστού και λάθους. Δεν υπάρχει επιστημονική εξήγηση για μια τέτοια ηθική. Επίσης, η φυσικοί νόμοι δεν μπορούν να εμπνεύσουν μέσα μας την ανησυχία για τον άλλο, ούτε το πνεύμα αυταπάρνησης που υπάρχει στις ανθρώπινες κοινωνίες από τις αρχές της ιστορίας τους. Η ύπαρξη κοινών ηθικών αξιών τονίζει την ύπαρξη μιας υπερβατικής δύναμης πέρα από τους επιστημονικούς νόμους.        

Αν το καλοσκεφτεί κανείς, πάντοτε το μήνυμα του αθεϊσμού είχε κάτι το περίεργα καταθλιπτικό, επειδή απεικόνιζε τους ανθρώπους απλώς ως πλάσματα εγωιστικά που δεν έχουν άλλο σκοπό από την επιβίωση και την αυτο-ικανοποίηση. Ο Χόκινγκ πιστεύει επίσης ότι η πιθανή ύπαρξη άλλων μορφών ζωής στο σύμπαν υπονομεύει την παραδοσιακή θρησκευτική πεποίθηση ότι ζούμε σε έναν μοναδικό πλανήτη που ο Θεός δημιούργησε. Δεν υπάρχει όμως μέχρι στιγμής καμία απόδειξη πως άλλες μορφές ζωής υπάρχουν εκεί έξω, ούτε και ο Χόκινγκ μας παρουσιάζει κάποια.
             Βρίσκω διασκεδαστικό το γεγονός ότι κάποιοι άθεοι υποστηρίζουν την ύπαρξη εξωγήινης νοημοσύνης πέρα από τη γη. Γιατί όμως είναι τόσο πρόθυμοι να αμφιβάλλουν και να καταγγείλουν την οποιαδήποτε πιθανότητα ύπαρξης ενός τεράστιου, νοήμονος όντος, του Θεού;