Τα μαθηματικά της αιωνιότητας δείχνουν πως το Σύμπαν πρέπει να είχε αρχή

Μεταφέρω με απόδοση στα ελληνικά ένα αξιοσημείωτο άρθρο που δημοσιεύτηκε στις 25 Απριλίου 2012 στο Technology Review:

Το big bang έχει γίνει μέρος της λαϊκής σκέψης και επινοήθηκε από τον φυσικό Fred Hoyle το 1940. Αυτό φαίνεται κάπως περίεργο για μια έννοια που υπονοεί την απόλυτη γέννηση των πάντων. Ωστόσο, ο Hoyle προτιμούσε ένα διαφορετικό μοντέλο του σύμπαντος, δηλαδή ένα σύμπαν σταθερής κατάστασης, χωρίς αρχή και τέλος, που εκτείνεται απεριόριστα στο παρελθόν και το μέλλον. Η ιδέα αυτή όμως ποτέ δεν απογειώθηκε.

Τα τελευταία χρόνια, οι κοσμολόγοι άρχισαν να μελετούν μια σειρά από νέες ιδέες με παρόμοιες ιδιότητες. Παραδόξως, οι ιδέες αυτές δεν είναι απαραίτητα αντίθετες με την έννοια του big bang. Για παράδειγμα, μια από τις ιδέες αυτές είναι ότι η ιστορία του σύμπαντος είναι κυκλική, με μεγάλες κρίσιμες εξελίξεις μέσα σε έναν άπειρο κύκλο.

Μια άλλη ιδέα είναι αυτή ενός αιώνιου πληθωριστικού σύμπαντος όπου μέρη του διαστέλλονται και συστέλλονται σε διαφορετικούς ρυθμούς. Αυτά τα μέρη μπορούν να θεωρηθούν ως ξεχωριστά σύμπαντα μέσα σ’ ένα γιγαντιαίο πολυ-σύμπαν. Έτσι, αν και φαίνεται πως ζούμε σ’ ένα διεσταλμένο σύμπαν, άλλα σύμπαντα μπορεί να βρίσκονται σε διαφορετική κατάσταση. Και ενώ το δικό μας σύμπαν μπορεί να μοιάζει σα να έχει αρχή, το πολυ-σύμπαν, στο σύνολό του, δεν χρειάζεται απαραιτήτως να είχε κι αυτό αρχή.

Επίσης, υπάρχει και η ιδέα ενός αναδυόμενου σύμπαντος που υπάρχει ως είδος «σπόρου αιωνιότητας» και στη συνέχεια ξαφνικά αρχίζει να διαστέλλεται.

Τέτοια σύγχρονα κοσμολογικά μοντέλα δείχνουν απλά πως τα παρατηρητικά (πειραματικά) μας στοιχεία περί ενός διαστελλόμενου σύμπαντος είναι συνεπή με την ιδέα ενός σύμπαντος χωρίς αρχή και τέλος. Αυτό μάλλον ενδέχεται να αλλάξει.

Η Audrey Mithani και ο Alexander Vilenkin από το Πανεπιστήμιο Tufts στη Μασαχουσέτη, ΗΠΑ, λένε ότι τα μοντέλα αυτά είναι μαθηματικά ασυμβίβαστα με ένα αιώνιο παρελθόν. Και η ανάλυσή τους δείχνει ότι τα τρία σύγχρονα αυτά μοντέλα του σύμπαντος πρέπει κι αυτά να είχαν μια αρχή.

Το επιχείρημά τους επικεντρώνεται στις μαθηματικές ιδιότητες της αιωνιότητας - ένα σύμπαν χωρίς αρχή και χωρίς τέλος. Ένα τέτοιο σύμπαν πρέπει να περιέχει προβλέψεις που εκτείνονται απεριόριστα στο παρελθόν.

Οι Mithani και Vilenkin παραπέμπουν σε μια απόδειξη που χρονολογείται από το 2003 κατά την οποία αυτού του είδους τροχιές στο παρελθόν δεν μπορεί να είναι άπειρες, εφόσον αποτελούν μέρος ενός σύμπαντος που αναπτύσσεται με συγκεκριμένο τρόπο. Και δείχνουν ότι τα κυκλικής ιστορίας σύμπαντα όπως και τα σύμπαντα ενός αιώνιου πληθωρισμού επεκτείνονται κατά τον ίδιο τρόπο. Έτσι δεν μπορεί να είναι «αιώνια» στο παρελθόν και πρέπει οπωσδήποτε να υπήρχε αρχή. «Παρά το γεγονός ότι ο πληθωρισμός μπορεί να είναι αιώνιος στο μέλλον, δεν μπορεί να παραταθεί επ' άπειρον στο παρελθόν», λένε.

Αντιμετωπίζουν το αναδυόμενο μοντέλο του σύμπαντος με διαφορετικό τρόπο, αποδεικνύοντας πως, αν κι αυτό μπορεί να φαίνεται σταθερό από κλασική άποψη, είναι ασταθές από κβαντομηχανικής άποψης: «Ένα απλό μοντέλο αναδυόμενου σύμπαντος ... δεν μπορεί να ξεφύγει την κβαντική κατάρρευση», λένε.

Το συμπέρασμα των Mithani και Vilenkin είναι αναπόφευκτο: «Κανένα από αυτά τα σενάρια δεν μπορεί πραγματικά να είναι αιώνιο ως προς το παρελθόν».

Δεδομένου ότι η απόδειξη παρατήρησης δείχνει πως το δικό μας σύμπαν διαστέλλεται, τότε πρέπει κάποτε να έχει γεννηθεί στο παρελθόν. Ένα βαθυστόχαστο συμπέρασμα (όπως κι η έννοια που οδήγησε στην ιδέα του big bang).

Ένα επιπλέον στοιχείο της σύγχρονης έρευνας που θεμελιώνει την βιβλική διδασκαλία περί δημιουργίας του σύμπαντος.

Πνευματικά διδάγματα … από το χάος

Σε πολλές περιπτώσεις στην καθημερινή μας ζωή ερχόμαστε αντιμέτωποι με το χάος στην επιστημονική του έννοια: ο καπνός που ανεβαίνει ομαλά στον αέρα και ξαφνικά διασκορπίζεται ραγδαία, η βρύση που στάζει κανονικά, σταγόνα με τη σταγόνα, έπειτα μια παύση, μετά δυο-δυο οι σταγόνες κοντά-κοντά, και πάλι ξανά στον αρχικό τους ρυθμό. Το ταξίδι στον αυτοκινητόδρομο με ανεξήγητα μποτιλιαρίσματα. Οι διακυμάνσεις των δεικτών στο χρηματιστήριο. Οι συγκυρίες που οδηγούν έθνη και λαούς σε πόλεμο ... Όλα αυτά μπορούν να εξηγηθούν μέσω της θεωρίας του χάους. Το χάος ανήκει στην καθημερινότητά μας.

Το 1963, ο Edward Lorenz, μετεωρολόγος στο ΜΙΤ, δημοσίευσε ένα πρωτοποριακό άρθρο που κατέληγε στη διαπίστωση ότι " ... όσον αφορά την πρόβλεψη του καιρού σε ένα αρκετά μακρυνό μέλλον, αυτό είναι εντελώς αδύνατο ...". Ο Lorenz χρησιμοποίησε μαθηματικά μοντέλα και προσομοιώσεις της ροής μορίων στην ατμόσφαιρα για να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η μακρόχρονη πρόβλεψη του καιρού σε παγκόσμια κλίμακα είναι αδύνατη, λόγω του ότι το αντικείμενο, δηλαδή οι καιρικές συνθήκες, αποτελεί σύστημα αρκετά πολύπλοκο. Οι έρευνες του Lorenz έδωσαν την αφορμή για τη δημιουργία μιας έννοιας που αργότερα θα γινόταν παγκοσμίως γνωστή σαν το "φαινόμενο της πεταλούδας". Το απαλό φτερούγισμά της στο Πεκίνο αρκεί για να επιφέρει συνθήκες θύελλας στη Νέα Υόρκη λίγες μέρες αργότερα. Αρκεί δηλαδή μια μικρή παρέκκλιση στις αρχικές συνθήκες ενός πολύπλοκου συστήματος, όπως το μετεωρολογικό σύστημα, ώστε να επέλθει το "χάος".

Η μεταφορική αυτή έννοια του "φαινομένου της πεταλούδας" εκφράζει κάτι που θεωρείται χαρακτηριστικό απλών αλλά ιδιαίτερα πολυσύνθετων χαοτικών συστημάτων: την ευαίσθητη εξάρτησή τους από τις αρχικές συνθήκες. Τέτοια συστήματα και η συμπεριφορά τους περιγράφονται μαθηματικά μέσω μη γραμμικών εξισώσεων. Χαώδη συστήματα είναι αιτιοκρατικά, μακροπρόθεσμα όμως τα χαρακτηρίζει η μη προβλεπτικότητα.

Την δεκαετία του '60 και '70 νέες ανακαλύψεις στη χημεία, τη θερμοδυναμική και τα μαθηματικά σηματοδότησαν μια αλλαγή σκέψης προς την κατεύθυνση της έρευνας του χάους. Όλως σημαντική ήταν η έρευνα του βέλγου φυσικού, ρώσικης καταγωγής, Ilya Prigogine, ο οποίος το 1977 τιμήθηκε με το βραβείο Νομπέλ χημείας για την έρευνά του στον τομέα της θερμοδυναμικής της μη ισορροπίας. Σ' ένα πρόσφατό του έργο [1] ο Prigogine επισημαίνει ότι οι ιδέες του χάους, της μη αντιστροφής του χρόνου και των συστημάτων διασκεδασμού αλληλοσυνδέονται και μπορούν να οδηγήσουν σε μια νέα πιο ρεαλιστική θεώρηση του φυσικού κόσμου. Με ένα απλό παράδειγμα δείχνει ότι η αύξηση της εντροπίας δεν συνδέεται αποκλειστικά με την αταξία ενός συστήματος, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε νέες μορφές τάξης και οργάνωσης.

Την δεκαετία του '70 ο γάλλος φυσικομαθηματικός, Βenοît Mandelbrot, που δούλευε σε ένα ερευνητικό κέντρο της εταιρίας ΙΒΜ, πρωτοπόρευσε σ' έναν τότε νέο τομέα των μαθηματικών που έγινε γνωστός ως γεωμετρία των φράκταλ. Μπορούμε να πούμε πως ο Mandelbrot και άλλοι δημιούργησαν έναν νέο τύπο γεωμετρίας που περιγράφει ακριβέστερα από την κλασική, ευκλίδεια γεωμετρία την πολυπλοκότητα που συναντάμε στη φύση.

Το τέλος της βεβαιότητας

Οι πιο ένθερμοι υποστηρικτές της καινούργιας θεωρίας δηλώνουν ότι η επιστήμη του 20ού αιώνα χαρακτηρίζεται από τρείς κύριες επαναστατικές επιτεύξεις: τη θεωρία της σχετικότητας, την κβαντική μηχανική και τη θεωρία του χάους.

Αν η θεωρία της σχετικότητας έδωσε τέλος στην νευτωνική αντίληψη ενός απεριόριστου χώρου και χρόνου, και η κβαντική θεωρία έδωσε τέλος στο νευτωνικό όνειρο μιας αντικειμενικής προσέγγισης στη φύση, η θεωρία του χάους δίνει μια για πάντα τέλος στην ουτοπία του Laplace περί αιτιοκρατικής προβλεπτικότητας.

Η θεωρία του χάους οδηγεί σε μια νέα, ολιστική αντίληψη της φύσης που περιλαμβάνει φαινόμενα που αγνοούνταν ή παραβλέπονταν από την κλασική προσέγγιση. Μια για πάντα, το αιτιοκρατικό όνειρο του Laplace, ότι δηλαδή ο άνθρωπος θα ήταν σε θέση να προβλέψει συνθήκες στον κόσμο του μέλλοντος, έχει διαψευστεί.

Τα όρια της επιστήμης

Το τέλος του ονείρου της απεριόριστης πρόβλεψης του κόσμου δείχνει επίσης πως η επιστήμη, καθώς και η επιστημονική θεώρηση του κόσμου γενικά, φθάνει στα όριά της. Η θεωρία του χάους επισφραγίζει το γεγονός αυτό και επιπλέον ωθεί τον επιστήμονα να υιοθετήσει μια "ταπεινόφρονη" στάση, επειδή διαπιστώνει πως με κάθε εξήγηση που δίνει η επιστήμη εμφανίζονται νέα αινίγματα που απαιτούν λύση. Όσο κι αν εισχωρήσει στη δομή της ύλης, διασπώντας την σε άτομα, "στοιχειώδη" σωματίδια κλπ., και ερευνώντας τις δυνάμεις που την συγκρατούν, εκείνη θα εμφανίζεται όλο πιο πολύπλοκη και μυστηριώδης.

Η θεωρία του χάους δίνει μια νέα ώθηση στην εξερεύνηση της πολυπλοκότητας και φαινομενικής ασάφειας που συναντάμε στη φύση. Και η έρευνά της καλεί σε κοινή προσπάθεια όλων των επιστημονικών κλάδων και στη συμμετοχή διαφόρων ειδικοτήτων. Βασικές μέθοδοι των μαθηματικών και της φυσικής βρίσκουν την εφαρμογή τους τόσο σε άλλους κλάδους, όσο και αμφίδρομα, ο τρόπος σκέψης που επικρατεί στους άλλους κλάδους εισχωρεί και επηρεάζει την έρευνα στον κλάδο των μαθηματικών και της φυσικής.

Η συνεργασία αυτή και η προσπάθεια από κοινού για τη λύση δια­-κλαδικών προβλημάτων στην επιστήμη, θεωρούνται σήμερα επιτακτικές και η έλλειψή τους στο παρελθόν ήταν το αποτέλεσμα μιας αυθαίρετα απλουστευτικής αντίληψης των πραγμάτων.

Τα μειονεκτήματα μιας απλουστευτικής σκέψης

Είναι γεγονός ότι δεν μπορούμε να ερευνήσουμε το όλον μόνο με το να ερευνάμε τα μέρη που το αποτελούν. Καθώς οι επιστήμονες ανακαλύπτουν την πολυπλοκότητα που επικρατεί ακόμα και στα πιο απλά συστήματα στη φύση και την αβεβαιότητα πρόβλεψης της συμπεριφοράς τους, αρχίζουν να συνειδητοποιούν το γεγονός ότι όλο το φάσμα της φυσικής πραγματικότητας δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με τις αλληλεπιδράσεις μορίων, ατόμων ή και στοιχειωδών σωματιδίων. Όπως είναι εξίσου δύσκολο κα κατανοηθεί ο βιολογικός κόσμος με βάση μόνο τη φυσική και τη χημεία.

Τι λοιπόν; Εφ' όσον δεν μπορούμε να εξηγήσουμε τη φύση στο σύνολό της μέσω της επιστήμης, δεν θα ήταν σοφό να προβλέπαμε την πιθανότητα του ανεξήγητου, δηλαδή τη δράση του Θεού στη φύση; Τέτοια σκέψη όμως, όσο δικαιολογημένη και να μας φαίνεται, οδηγεί σε λανθασμένα συμπεράσματα, ότι δηλαδή ο Θεός είναι ένας θεός που υπάρχει μόνο εκεί που η σκέψη μας δεν μπορεί να εισχωρήσει ή που δεν βρίσκει άλλη δυνατότητα εξήγησης, θεός του κενού δηλαδή. Η Αγία Γραφή διδάσκει πως όσο ο Θεός υπερβαίνει τη φύση που δημιούργησε, τόσο ταυτίζεται μ' αυτήν, τόσο και συνυπάρχει μαζί της. Η θεία υπεροχή φανερώνεται ιδιαίτερα σε στιγμές που ο άνθρωπος, το δημιούργημά του, τον αρνείται, τον απομακρύνει από τη σκέψη του και κατόπιν μόνος του αναγνωρίζει την αδυναμία του και την ανικανότητά του απέναντι στο μεγαλείο πού συναντάει στη φύση.

Πνευματικά διδάγματα

Η πείρα μας διδάσκει πως η ζωή δεν κυλάει πάντοτε αρμονικά. Μερικοί προσπαθούν να ζήσουν τη ζωή τους όσο πιο ομαλά γίνεται. Δεν επιτρέπουν στη ζωή τους να εξελιχτεί, είτε επειδή είναι μεμψίμοιροι και δεν θέλουν να ζήσουν τη ζωή τους με όλες τις δυνατότητες που τους προσφέρονται, είτε επειδή φοβούνται το ρίσκο, είτε επειδή βλέπουν τη ζωή μονόπλευρα χάνοντας έτσι τις υπόλοιπες διαστάσεις της.

Άλλοι προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τις ευκαιρίες που τους παρέχει η ζωή στο ακέραιο. Γι' αυτούς ίσως η ζωή να κυλάει με διακυμάνσεις, και πολλές φορές με χαώδη τρόπο.

Ο Ιησούς: υπεράνω των χαοτικών καταστάσεων

Σε όποια κατηγορία ανθρώπων και να ανήκουμε, ποιος μπορεί να μας εγγυηθεί ότι στη ζωή μας δεν θα πειραματισθούμε και στιγμές χάους; Το ερώτημα που προκύπτει είναι άν η ζωή μας είναι σε θέση να αντέξει στο χάος; Υπάρχει μια όμορφη περιγραφή στα Ευαγγέλια, όπου οι μαθητές κι ο Χριστός μπαίνουν σε μια βάρκα για να πάνε στην άλλη όχθη της λίμνης. Στη μέση του δρόμου συναντάνε κακοκαιρία και τα φουρτουνιασμένα νερά απειλούν να βουλιάξουν τη βάρκα. Αλλά ο Ιησούς κοιμάται. Στην απελπισία τους οι μαθητές τον ξυπνούν και του ζητούν βοήθεια. Εκείνος, στην παντοδυναμία του, αμέσως ησυχάζει τα νερά. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι εκείνος τους αποκαλεί ολιγόπιστους, γιατί; Δεν τους ονομάζει ολιγόπιστους επειδή τον κάλεσαν να βοηθήσει αλλά επειδή δεν πίστεψαν ότι εφ' όσον εκείνος βρίσκεται μαζί τους στη βάρκα, η πορεία τους - έστω και κάτω από σε συνθήκες χάους - θα είναι ασφαλής.

Οδυνηρές απλοποιήσεις

Είδαμε πιο πάνω πως είναι σοβαρό σφάλμα να ακολουθούμε μια απλουστευτική στάση, είτε με το να υπερ-απλοποιούμε και να γενικεύουμε ανεπίτρεπτα τα πράγματα, είτε με το να μη λαβαίνουμε υπόψη ότι πολλές έννοιες δεν είναι ανεξάρτητες αλλά αλληλοσυνδέονται και υπόκεινται σε αλληλεπιδράσεις. Τι είναι οι απλοποιήσεις αυτές; Π.χ. ότι ο άνθρωπος είναι απλώς ένα όν υλικό/βιολογικό κι ότι αρκεί να έχει όλα τα υλικά είδη που επιθυμεί, χωρίς να δίνουμε σημασία και στο πώς τρέφεται η ψυχή του. Έναν τρόπο υπερ-απλοποίησης τον συναντάμε συχνά στον θεολογικό τομέα. Η υπέρ-απλουστευμένη θεολογία οδηγεί σε απλοϊκή πίστη. Το κύριο χαρακτηριστικό της είναι κανόνες και εντολές και όχι η αγάπη και ο σεβασμός προς τον άλλο.

[1]   Ilya Prigogine, Isabelle Stengers, The end of certainty: time, chaos and the new laws of nature, Free Press, New York, 1997

Δείτε ολόκληρο το άρθρο μου στο http://www.filos-europe.com/erastos/documents/GR/Chaos.pdf

Είναι ο καπιταλισμός ηθικά χρεοκοπημένος;

Πολλοί χριστιανοί δέχονται πως ο καπιταλισμός ευθυγραμμίζεται ευρέως με τη βιβλική διδασκαλία. Η οικονομική του επιτυχία φαίνεται να δικαιώνει την απόδοση των ριζών του στη χριστιανική θεολογία. Αυτή η εμπιστοσύνη στον καπιταλισμό ως το καλύτερο διαθέσιμο οικονομικό σύστημα μάλλον σημαίνει ότι ως χριστιανοί αποτύχαμε να αναγνωρίσουμε ότι είναι ένας από τους κύριους παράγοντες της κοινωνικής και ηθικής κατάρρευσης στις Δυτικές κοινωνίες. Στο άρθρο του, που δημοσιεύτηκε στο τεύχος Σεπτέμβρη 2011 του περιοδικού «Αστήρ της Ανατολής», ο Δρ Michael Schlüter, ιδρυτής του Κέντρου Jubilee στο Κέιμπριτζ της Βρετανίας, προβάλλει πέντε ελλείψεις στα φιλοσοφικά θεμέλια και τα θεσμικά όργανα του εταιρικού καπιταλισμού, δείχνοντας την καταστροφική τους επιρροή στις οικογένειες και τις κοινωνίες, και το πώς επιφέρουν την ανάπτυξη γιγάντιων εταιρειών και τη συγκέντρωση κρατικής εξουσίας. Ως Χριστιανοί θα πρέπει να ψάξουμε επειγόντως για μια νέα οικονομική τάξη βασισμένη στη βιβλική αποκάλυψη. Για ποιές ελλείψεις πρόκειται;

1. Μια αποκλειστικά υλιστική άποψη
Κατά γενική παραδοχή, ο καπιταλισμός αφορά στην ανάπτυξη και τη χρήση του κεφαλαίου, παρόλο που έχει εξαιρετικής σημασίας κοινωνικές «παρενέργειες». Ο Καπιταλισμός στηρίζεται αναίσχυντα στο κυνήγι του εμπορικού κέρδους και της προσωπικής ωφέλειας: προωθεί την ειδωλοποίηση του χρήματος, στην οποία ο Ιησούς αναφέρεται ως «Μαμμωνά» (Ματθαίος 6, 24). Αυτή η εστίαση στο κεφάλαιο οδηγείται στην ειδωλολατρία του πλούτου σε προσωπικό επίπεδο, και στη ειδωλολατρία της οικονομικής ανάπτυξης σε εταιρικό και εθνικό επίπεδο. Καλεί το Μαμμωνά να αντικαταστήσει το Θεό ως επίκεντρο της ανθρώπινης πίστης και έτσι να παραβεί την πρώτη και πιο θεμελιώδη από τις Δέκα Εντολές. 

2. Αμοιβή χωρίς υπευθυνότητα
Οι πάροχοι κεφαλαίου πρέπει να ανταμείβονται μόνο και μόνο επειδή επιτρέπουν να χρησιμοποιηθεί το κεφάλαιό τους από κάποιον άλλο. Ωστόσο, ο Ιησούς φαίνεται να κατανοεί τη βάση των αμοιβών διαφορετικά. Στη παραβολή των ταλάντων, ο Ιησούς βάζει στο στόμα του Άρχοντα, όταν απευθύνεται στον τεμπέλη/φοβισμένο δούλο, ότι το να «κερδίζεις» χρήματα από τους τόκους ενός δανείου είναι σαν να «θερίζεις ό,τι δεν έσπειρες» (Ματθαίος 25, 26-27, Λουκάς 19, 22-23) π.χ. άρα αντίθετο με τη έμφυτη δικαιοσύνη. Οι επενδυτές που δανείζουν με τόκο μπορεί να αποδέχονται κάποιο μικρό στοιχείο κινδύνου δεν έχουν καμιά ευθύνη για το πώς ή πού χρησιμοποιούνται τα χρήματα. Αντίθετα, ο Ιησούς φαίνεται να επικεντρώνει στις σχεσιακές επιπτώσεις για το πώς χρησιμοποιείται το χρήμα αυτό περιλαμβάνει την επίδραση στη σχέση ενός ατόμου με το Θεό και στη σχέση του με τον πλησίον. Τα οικονομικά χρέη συνήθως έχουν ως αποτέλεσμα την αποστασιοποίηση μάλλον παρά τη «σύσφιξη» των σχέσεων επειδή ο δανειστής γενικά δεν έχει κίνητρο να διατηρήσει σχέση, ούτε καν τακτική επαφή με τον οφειλέτη. 

3. Περιορισμένη ευθύνη των μετόχων
Η εταιρεία, που, στις αρχές του καπιταλισμού, κατείχε μόλις το μικρότερο ρόλο, είναι σήμερα η κύρια κινητήρια δύναμη της οικονομικής ανάπτυξης. Στα μέσα του 19ου αιώνα, οι εταιρείες είχαν τη δυνατότητα να γίνουν νομικά πρόσωπα, χώρια από το οι μέτοχοί τους να κατέχουν τα κεφάλαιά τους και να έχουν πολλά από τα νόμιμα δικαιώματα και προνόμια ενός φυσικού προσώπου. Αν καταγραφούν ως εταιρείες περιορισμένης ευθύνης, οι μέτοχοι δεν έχουν ευθύνη πέρα από το ποσό του κεφαλαίου που έχουν συνεισφέρει ή καταβάλει για τις μετοχές τους. Ο περιορισμός της ευθύνης είναι αντίθετος με τη βιβλική διδασκαλία επειδή, κατ’ εξαίρεση σύμφωνα με το δίκαιο των συμβάσεων, επιτρέπει να μένουν απλήρωτα τα χρέη σε περιπτώσεις αφερεγγυότητας. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με μια θεμελιώδη ηθική υποχρέωση. (Ψαλμός 37, 21) Ακόμη χειρότερα, οι απλήρωτοι πιστωτές, όπως ήδη έγινε εμφανές κατά την τελευταία δεκαετία, είναι συχνά οι εργαζόμενοι, οι καταναλωτές, και μικρότερες εταιρείες που παρέχουν αγαθά και υπηρεσίες, που έχουν ελάχιστη ή καθόλου γνώση για τις οικονομικές συνθήκες της μεγαλύτερης εταιρείας, και ίσως είναι σχετικά άσχετοι με τα οικονομικά, ενώ εκείνοι που είναι πιο ικανοί να προστατεύσουν τη θέση τους είναι συχνά οι τράπεζες και τα υψηλόμισθα στελέχη: συχνά υπάρχει μεγάλη αδικία.

4. Άτομα τοπικά αποσυνδεδεμένα
Στην Παλαιά Διαθήκη, οι νόμοι του Ιωβηλαίου απαιτούσαν όλες οι αγροτικές ιδιοκτησίες να επιστέφουν στην οικογένεια των αρχικών ιδιοκτητών κάθε πεντηκοστό έτος, χωρίς χρέωση. Αυτό εξασφάλιζε το μακροπρόθεσμο ρίζωμα για κάθε ευρύτερη οικογένεια σε ένα συγκεκριμένο τόπο, ενίσχυε την πίστη στο Θεό και συνέβαλε στην οικογενειακή σταθερότητα. Αντίθετα, ο καπιταλισμός θεωρεί τη γη και την ιδιοκτησία ως περιουσιακά στοιχεία χωρίς σχεσιακή σημασία. Το αποτέλεσμα του να αγνοηθεί ο ρόλος της γης στην ταυτότητα της οικογένειας και την σταθερότητα μπορεί να φανεί ιστορικά μέσα στο κίνημα περιφρούρησης όπου οικογένειες με χαμηλό εισόδημα είχαν στερηθεί των παραδοσιακών δικαιωμάτων της γης τους από ισχυρούς τοπικούς γαιοκτήμονες, με αποτέλεσμα την μαζική μετανάστευση προς τις πόλεις. Σήμερα, υπάρχει ελάχιστη προστασία απέναντι στην ανάκτηση των κατοικιών, όταν οι μισθωτοί χάνουν τις δουλειές τους και δεν μπορούν να καλύψουν τις πληρωμές τόκων για τα ενυπόθηκα δάνειά τους. Αυτό συμβάλλει στην απώλεια του ριζώματος πολλών οικογενειών και επίσης επιδρά στην κατανομή του εισοδήματος, με δεδομένη τη σημασία του ακινήτου ως μια μορφή πλούτου.

5. Ανεπαρκής κοινωνική προστασία
Το νομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργεί ο εταιρικός καπιταλισμός είναι το αποτέλεσμα της επικρατούσας οικονομικής και πολιτικής φιλοσοφίας, και της δύναμης των αντιτιθέμενων ομάδων συμφερόντων. Ωστόσο, ο καπιταλισμός, δεν έχει αυτός καθαυτός καμία έννοια προστασίας των ευπαθών κοινωνικών ομάδων, μέσω περιορισμών στην αγορά. Θεωρείται ότι οι καταναλωτές είναι σε θέση να φροντίσουν τον εαυτό τους, έτσι η προσοχή εστιάζεται στην ελευθερία του ατόμου να παράγει ή να καταναλώνει ό,τι του αρέσει χωρίς κρατική παρέμβαση. Η πεποίθηση είναι ότι με την απελευθέρωση της αγοράς, οι εταιρείες θα λειτουργούν με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα, ώστε το αποτέλεσμα να είναι περισσότερος πλούτος και ευημερία. Η απελευθέρωση εξασφαλίζει ότι ο εργαζόμενος θα είναι διαθέσιμος 24ώρες/7μέρες, ενώ ο βιβλικός νόμος προστατεύει μία ημέρα στις επτά για μη εργασία με προτεραιότητες που περιλαμβάνουν την ανάπαυση, τη λατρεία και την οικογένεια. 

Είναι λοιπόν ο καπιταλισμός ηθικά χρεοκοπημένος; Μόνο οι άνθρωποι μπορούν να είναι «ηθικά χρεοκοπημένοι», γιατί είναι οι άνθρωποι, και όχι τα οικονομικά συστήματα, που έχουν σχέση με το Θεό. Και σε προσωπικό επίπεδο, ανεξάρτητα από το οικονομικό σύστημα, «όλοι έχουν αμαρτήσει και βρίσκονται μακριά από τη δόξα του Θεού» (Ρωμαίους 3, 23). Τα οικονομικά συστήματα, ωστόσο, μπορεί να είναι αποτέλεσμα της αμαρτωλότητας των ανθρώπων, και ο Ιησούς προειδοποιεί πόσο σοβαρό είναι αυτό (Ματθαίος 18, 7).

Το κείμενο του Schlüter (στα αγγλικά) βρίσκεται στην ιστοσελίδα του Jubilee Centre.

Antony Flew: Υπάρχει Θεός! Πώς άλλαξε γνώμη ο πλέον διαβόητος άθεος στον κόσμο

«Υπάρχει Θεός!» είναι γραμμένο  σε απλή γλώσσα για τον καθένα, που θα το πιάσει στα χέρια του. Το βιβλίο περιέχει  όμορφες, κατανοητές  για  τον χρήστη περιγραφές από τα επιχειρήματα, κυρίως επιστημονικά, που τον έπεισαν να αλλάξει γνώμη για την ύπαρξη του Θεού. Μεταφέρω κάποια αποσπάσματα από το περιεχόμενο του βιβλίου του:
«Είμαι πλέον πεπεισμένος ότι πρέπει να παρουσιάσω εδώ αυτό που κάποιοι θα  το έλεγαν, την τελευταία μου βούληση, την διαθήκη μου. Με λίγα λόγια, όπως λέει και ο τίτλος, τώρα πιστεύω ότι υπάρχει Θεός! ... Γιατί το πιστεύω αυτό, δεδομένου ότι προώθησα και υπερασπίστηκα τον αθεϊσμό πάνω από μισό αιώνα; Η σύντομη απάντηση είναι: επειδή η εικόνα του κόσμου, όπως τον βλέπω εγώ, εξελίχτηκε μέσω της σύγχρονης επιστήμης. ... Η επιστήμη επισημαίνει τρεις διαστάσεις της φύσης που καταδεικνύουν τον Θεό. Η πρώτη είναι το γεγονός ότι η φύση υπακούει σε νόμους. Η δεύτερη είναι η διάσταση της ζωής, δηλαδή έξυπνα οργανωμένα τελεολογικά όντα, που προέκυψαν από την ύλη. Η τρίτη είναι η ίδια η ύπαρξη της φύσης. Αλλά δεν με οδήγησε σ’ αυτή την πεποίθηση μόνο η επιστήμη. Με βοήθησε και μια νέα μελέτη των κλασικών φιλοσοφικών επιχειρημάτων.

Τρεις τομείς της επιστημονικής έρευνας έχουν ιδιαίτερη σημασία για μένα, και θα τους εξετάσω καθώς προχωράμε, υπό το πρίσμα των σημερινών αποδεικτικών στοιχείων. Το πρώτο αφορά την ερώτηση που προβλημάτισε και συνεχίζει να προβληματίζει τους περισσότερους στοχαστές επιστήμονες: Πώς δηλαδή οι νόμοι της φύσης ήλθαν σε ύπαρξη;Το δεύτερο είναι προφανές σε όλους: Πώς η ζωή, ως φαινόμενο, προέκειψε από το μη-ζωντανό; Και το τρίτο είναι το πρόβλημα που οι φιλόσοφοι παρέδωσαν στους κοσμολόγους: Πώς το σύμπαν, με το οποίο εννοούμε όλα αυτά που είναι φυσικά, ήλθε σε ύπαρξη; ...

΄Όσο περισσότερο εξετάζω το σύμπαν και μελετώ τα στοιχεία της αρχιτεκτονικής του’, γράφει ο φυσικός Freeman Dyson, ‘τόσο περισσότερες αποδείξεις βρίσκω ότι το σύμπαν γνώριζε, υπό κάποια έννοια, πως θα έλθουμε’ Με άλλα λόγια, οι νόμοι της φύσης φαίνεται να έχουν έτσι δημιουργηθεί ώστε το σύμπαν να προωθείται προς την εμφάνιση και διατήρηση της ζωής. Αυτή είναι η ανθρωπική αρχή που διαδόθηκε από στοχαστές όπως τον Martin Rees, τον John Barrow, και τον John Leslie. ... Ο μικροσυντονισμός (των φυσικών παραμέτρων) έχει εξηγηθεί με δύο τρόπους. Ορισμένοι επιστήμονες έχουν πει ότι ο μικροσυντονισμός αυτός είναι απόδειξη θεϊκού σχεδίου. Πολλοί άλλοι θεωρούν ότι το σύμπαν μας είναι ένα από πολλά άλλα - ένα ‘πολυσύμπαν’ δηλαδή - με τη διαφορά ότι το δικό μας σύμπαν έτυχε να έχει τις κατάλληλες συνθήκες για τη ζωή. Σχεδόν κανένας σημαντικός επιστήμονας σήμερα δεν υποστηρίζει ότι η άριστη ρύθμιση (των παραμέτρων) ήταν καθαρά αποτέλεσμα τυχαίων παραγόντων σε ένα και μόνο σύμπαν.

Η προέλευση της αυτο-αναπαραγωγής είναι ένα δεύτερο πρόβλημα-κλειδί. Ο διακεκριμένος φιλόσοφος John Haldane παρατηρεί ότι οι θεωρίες προέλευσης της ζωής ‘δεν παρέχουν επαρκή εξήγηση, δεδομένου ότι προϋποθέτουν την ύπαρξη ενός πρώιμου σταδίου αυτο-αναπαραγωγής και δεν έχει αποδειχτεί ότι αυτό μπορεί να προκύψει με φυσικό τρόπο από υλική βάση’. ... Μια τρίτη φιλοσοφική διάσταση στην προέλευση της ζωής σχετίζεται με την προέλευση της κωδικοποίησης και επεξεργασίας πληροφοριών που έχει κεντρική σημασία για όλες τις μορφές ζωής. Αυτό  περιγράφεται θαυμάσια από τον μαθηματικό David Berlinski, ο οποίος επισημαίνει την δραματουργική αφήγηση γύρω από την τρέχουσα κατανόησή μας για το κύτταρο. ... Όχι μόνο δεν υπάρχει υποκείμενη φυσική αρχή, αλλά η ίδια η ύπαρξη ενός κώδικα είναι ένα μυστήριο. ‘Οι κανόνες κωδικοποίησης ... είναι γνωστοί. Ωστόσο, δεν παρέχουν καμία ένδειξη ως προς το γιατί υπάρχει ο κώδικας και γιατί ο μηχανισμός μετάφρασης είναι αυτός που είναι’. ... Ο Paul Davies επισημαίνει το ίδιο πρόβλημα. Παρατηρεί ότι οι περισσότερες θεωρίες της βιογένεσης έχουν επικεντρωθεί στην χημεία της ζωής, όμως ‘η ζωή είναι κάτι περισσότερο από πολύπλοκες χημικές αντιδράσεις. Το κύτταρο είναι ταυτόχρονα ένα σύστημα αποθήκευσης, επεξεργασίας και αναπαραγωγής πληροφοριών. Πρέπει να εξηγήσουμε την προέλευση των εν λόγω πληροφοριών, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο το μηχάνημα επεξεργασίας των πληροφοριών ήρθε σε ύπαρξη.’ Τονίζει το γεγονός ότι ένα γονίδιο δεν είναι τίποτε άλλο παρά το σύνολο κωδικοποιημένων οδηγιών με ακριβή συνταγή για την κατασκευή πρωτεϊνών. Πιό σημαντικά δε, αυτές οι γενετικές οδηγίες δεν είναι το είδος πληροφορίας που συναντάει κανείς στη θερμοδυναμική και τη στατιστική μηχανική. Αποτελούν περισσότερο σημασιολογική πληροφορία. Με άλλα λόγια, έχουν συγκεκριμένη έννοια. Οι οδηγίες αυτές μπορεί να είναι αποτελεσματικές μόνο σε μοριακό περιβάλλον, ικανό να ερμηνεύει την έννοια του γενετικού κώδικα. Στο σημείο αυτό το ερώτημα προέλευσης ανάγεται σε ανώτερο επίπεδο. ‘Το πρόβλημα του, πώς το νόημα ή η σημασιολογική πληροφορία γενικά μπορεί αυθόρμητα να αναδυθεί από μια συλλογή μορίων που υπόκεινται σε τυφλές και άσκοπες δυνάμεις, παρουσιάζει  βαθιά εννοιολογική πρόκληση.’ ... Ο Andy Knoll, καθηγητής βιολογίας στο Χάρβαρντ και συγγραφέας του βιβλίου ‘Ζωή σ’ έναν νεαρό πλανήτη. Τα τρία πρώτα δισεκατομμύρια χρόνια της ζωής’, σημειώνει πως αν προσπαθήσουμε να συνοψίσουμε αυτό που στο κάτω-κάτω  ξέρουμε για την βαθιά ιστορία της ζωής στη Γη, για την προέλευσή της, τα πιθανά  στάδια διαμόρφωσης της που οδήγησαν στην βιολογία που βλέπουμε γύρω μας σήμερα, νομίζω ότι πρέπει να παραδεχτούμε ότι ψάχνουμε μέσα από ένα σπασμένο καθρέφτη. Δεν ξέρουμε πώς ξεκίνησε η ζωή σε αυτόν τον πλανήτη. Δεν γνωρίζουμε πότε ακριβώς ξεκίνησε και κάτω από ποιές συνθήκες. ... Η μόνη ικανοποιητική εξήγηση για την προέλευση της εν λόγω 'τελεολογικής, αυτο-αναπαραγόμενης' ζωής που παρατηρούμε στη γη είναι ένας άπειρα ευφυής Νούς.

Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, είχα αρχίσει να επανεξετάζω τη στάση μου. Είχα εξομολογηθεί εκείνη την εποχή ότι στα πλαίσια της σύγχρονης κοσμολογικής συναίνεσης, οι άθεοι πρέπει να νιώθουν αμηχανία, επειδή οι κοσμολόγοι είχαν αρχίσει να περέχουν την επιστημονική απόδειξη για το γεγονός ότι το σύμπαν είχε αρχή... Όμως με τη θεωρία του Μεγάλου Μπάμ όλα αυτά άλλαξαν. Εφ’ όσον το σύμπαν είχε αρχή, τότε απόλυτα λογικά και σχεδόν αναπόφευκτα, ετίθετο το ερώτημα τί άραγε ήταν αυτό που παρήγαγε αυτή την αρχή. Αυτό είναι που άλλαξε ριζικά την κατάσταση. ... Οι σύγχρονοι κοσμολόγοι φάνηκαν εξίσου ενοχλημένοι με τους άθεους για τις πιθανές θεολογικές επιπτώσεις της εργασίας τους. Γι’ αυτό και επινόησαν διεξόδους διαφυγής για να μπορέσουν να διατηρήσουν το μη-θεϊστικό status quo. Οι διέξοδοι αυτές περιλαμβάνουν την ιδέα του πολυ-σύμπαντος, πολλά σύμπαντα που δημιουργούνται από ατελείωτες εκδηλώσεις διακύμανσης του κενού, καθώς και την άποψη του Stephen Hawking περί αυτοσυγκρατούμενου σύμπαντος. ... Κάποιοι ισχυρίζονται ότι έχουν έρθει σε επαφή με αυτόν τον (ευφυή) Νου. Εγώ δεν έχω - ακόμα. Αλλά ποιός ξέρει τι θα μπορούσε να προκύψει στη συνέχεια; Κάποια μέρα θα μπορούσα να ακούσω μια Φωνή να μου λέει, 'Με ακούς, τώρα;' ...

Έχουμε όλα τα στοιχεία που χρειαζόμαστε στην άμεση εμπειρία μας και μόνο μια εσκεμμένη άρνηση να ‘δουμε’ ευθύνεται για τον κάθε λογής αθεϊσμό.»

Φουκουσίμα. Μέρος 2

Στις 25 Μαίου η εφημερίδα Japan Times δημοσίευσε τα αποτελέσματα μιας μελέτης, τα οποία ήταν τόσο ανησυχητικά ώστε οδήγησαν την εφημερίδα να αποτραβήξει τη δημοσίευση, αφήνοντας τόπο για πολλαπλά σενάρια και σχόλια. Μεταφέρω λίγα αποσπάσματα από το ιστολόγιο Japan Business Commentary το οποίο αναφέρεται στην ίδια μελέτη, με τίτλο «Το έδαφος της Φουκουσίμα στα ίδια επίπεδα μόλυνσης όπως οι νεκρές ζώνες του Τσέρνομπιλ»:

«‘Σε δείγματα εδάφους περιοχών εκτός της ζώνης αποκλεισμού των 20 χιλιομέτρων γύρω από το εργοστάσιο Φουκουσίμα έχουν μετρηθεί πάνω από 1.480.000 μπεκερέλ ανά τετραγωνικό μέτρο, το πρότυπο που χρησιμοποιείται για την εκκένωση τους μετά από το ατύχημα του Τσέρνομπιλ’, είπε ο Tomio Kawata, συνεργάτης της Οργάνωσης Διαχείρισης Πυρηνικών Απορριμμάτων της Ιαπωνίας, σε έκθεση έρευνας που δημοσιεύθηκε στις 24 Μαίου και παραδόθηκε στην κυβέρνηση. Η ακτινοβολία στα φυτά έχει διαπιστωθεί σε έκταση πέρα των 600 τετραγωνικών χιλιομέτρων, σύμφωνα με την έκθεση. Η έκταση της μόλυνσης δείχνει ότι η κυβέρνηση πρέπει να κινηθεί γρήγορα για να αποφύγει να συμβεί το ίδιο για την περιοχή γύρω από το εργοστάσιο Φουκουσίμα, όπως συνέβηκε στο Τσέρνομπιλ, δήλωσαν οι επιστήμονες. Η τεχνολογία έχει βελτιωθεί από τη δεκαετία του 1980, που σημαίνει ότι το έδαφος μπορεί να απολυμανθεί με χημικές ουσίες ή μέσω καλλιεργειών που απορροφούν ραδιενεργά στοιχεία, έτσι ώστε οι κάτοικοι να μπορούν να επιστρέψουν στο χώρο. ‘Η αποκατάσταση πρέπει να έχει τελειώσει μέσα σε τρία χρόνια το πολύ’, δήλωσε ο Tetsuo Iguchi, ειδικός για την ανάλυση ισοτόπων και την ανίχνευση ακτινοβολίας στο Πανεπιστήμιο Nagoya. ‘Αν διαρκέσει περισότερο, οι άνθρωποι θα εγκαταλείψουν την ιδέα επιστροφής στα σπίτια τους.’ Δείγματα εδάφους σε μια περιοχή περίπου 25 χλμ. βορειοδυτικά του εργοστασίου Φουκουσίμα κατέδειξαν ακτινοβολία από το καίσιο-137 να υπερβαίνει τα 5 εκ. μπεκερέλ ανά τετραγωνικό μέτρο, σύμφωνα με τη μελέτη του Kawata. Σε πέντε άλλους τόπους σε ακτίνα 30 χιλιομέτρων από το εργοστάσιο οι μετρήσεις έδειξαν ακτινοβολία άνω του 1.480.000 μπεκερέλ ανά τετραγωνικό μέτρο. Κληθείς να σχολιάσει την έκθεση την περασμένη Δευτέρα, ο εκπρόσωπος της TEPCO, TetsuyaTerasawa, είπε ότι τα επίπεδα ακτινοβολίας είναι σύμφωνα μ’ αυτά που διαπιστώθηκαν μετά από πυρηνική δοκιμή βόμβας, που διασκορπίζει πλουτώνιο. Ο ίδιος αρνήθηκε περαιτέρω σχόλια. Η κυβέρνηση είχε επιβάλλει υποχρεωτική ζώνη αποκλεισμού 20 χιλιομέτρων γύρω από το εργοστάσιο αμέσως μετά την εκδήλωση της κρίσης. Η μελέτη Kawata δεν περιελάμβανε δείγματα από το εσωτερικό αυτής της ζώνης, όπου μόνο συνεργάτες της κυβέρνησης και προσωπικό της εταιρίας TEPCO επιτρέπεται να εισέλθουν. Τον Απρίλιο η κυβέρνηση είχε διατάξει την εκκένωση των πόλεων, συμπεριλαμβανομένων και των πόλεων Iitate, Katsurao και Namie που είναι έξω από τη ζώνη των 20 χλμ., αφού είχαν διαπιστωθεί υψηλά επίπεδα ακτινοβολίας.»

Σε προηγούμενη ανάρτησή μου στο ιστολόγιο αυτό είχα σχολιάσει το ατύχημα και την ανθρώπινη αφροσύνη που οδήγησε, για δεύτερη φορά στην ιστορία της ειρηνικής εφαρμογής της τεχνολογίας αυτής, σε μέγιστο πυρηνικό ατύχημα με σοβαρά επακόλουθα. Μπορεί οι απώλειες όσον αφορά τις ανθρώπινες ζωές να μην είναι άμεσες, όμως ουσιαστικός έμμεσος κίνδυνος υπάρχει, όπως δείχνει η άνω μελέτη, καθώς και μια ανεκτίμητου μεγέθους καταστροφή στο φυσικό περιβάλλον.

Στις 27 Μαίου, ο πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, κ. Νατάο Καν, σε συνέλευση του ΟΟΣΑ στο πλαίσιο συνεδρίου των χωρών G8 δήλωσε: «Πιο συγκεκριμένα, στους δύο πυλώνες της ηλεκτρικής ενέργειας που έως τώρα είχαμε, δηλαδή την πυρηνική ενέργεια και τα ορυκτά καύσιμα, και που αποτελούσαν τις σημαντικότερες πηγές παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, δύο νέοι πυλώνες θα προστεθούν: οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δηλαδή η φυσική ενέργεια, και η εξοικονόμηση ενέργειας. ... Με την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας το ποσοστό της ηλιακής, της αιολικής ενέργειας και της βιομάζας θα αυξηθεί σύντομα άνω του 20% μέχρι το 2020. Θα διευρύνουμε την αξιοποίηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας με τολμηρές τεχνολογικές καινοτομίες καθώς και την προσπάθεια διάδοσης αυτής της ενέργειας. Για την επίτευξη των στόχων αυτών ... θα πρέπει να κινητοποιθούν κεφάλαια του ιδιωτικού τομέα καθώς και η γνώση ή η σοφία.» 

Η γερμανίδα καγκελάριος Άνγκελα Μέρκελ, με δήλωσή της στις 30 Μαίου, δεσμεύτηκε να κλείσει όλους τους πυρηνικούς αντιδραστήρες της χώρας μέχρι το 2022, ένα έργο μαμούθ, παρόμοιο με το σχέδιο επανένωσης της Ανατολικής και Δυτικής Γερμανίας, όπως δήλωσε ένας υπουργός. Η ανακοίνωση αυτή, υποκινούμενη από την πυρηνική καταστροφή της Ιαπωνίας, θα κάνει την Γερμανία την πρώτη μεγάλη βιομηχανική χώρα χωρίς πυρηνικά. Δίνει στη χώρα μόλις πάνω από 10 χρόνια για να βρει εναλλακτικές πηγές για το 23% της ενέργειάς της που σήμερα καλύπτεται από την πυρηνική ενέργεια.

Οι ηγέτες της Ιαπωνίας και της Γερμανίας τράβηξαν χειρόφρενο. Είναι καιρός η ανθρωπότητα να μάθει από τέτοιου είδους συμβάντα και να στραφεί σε άλλες, ήπιες μορφές, κυρίως στις ανανεώσιμες μορφές ενέργειας. Ότι οι ορυκτές πηγές (όπως το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και ο λιγνήτης) δεν μπορεί να είναι η λύση είναι σαφές. Είμαι σίγουρος ότι οι δύο αυτές μεγάλες βιομηχανικές χώρες, η Ιαπωνία και η Γερμανία, θα τραβήξουν κουπί και θα επιτύχουν με τους φιλόδοξους στόχους που έθεσαν. Οι βιομηχανίες τους θα εξελιχτούν τεχνολογικά και οι οικονομίες τους θα αναδιαρθρωθούν κατά έναν τέτοιο τρόπο ώστε να είναι βιώσιμες με μια «πράσινη ανάπτυξη» και κυρίαρχες στον τομέα ενεργειακού τεχνολογικού εξοπλισμού και τεχνογνωσίας στην επόμενη δεκαετία. Το ερώτημα είναι, ποιοί άλλοι θα ακολουθήσουν; Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να συνδράμει σ΄ένα σχέδιο ανάπτυξης τεχνολογιών και πόρων ανανεώσιμης ενέργειας που διαθέτει τόσο πλούσια. Όχι μόνο δεν πρέπει να σκέφεται την αυτάρκειά της στον ενεργειακό τομέα, πρέπει να δει τις δυνατότητες που της ανοίγονται με την ηλιακή και την αιολική τεχνογνωσία της ως πύλη στα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.

Επανέρχομαι (δες και τα συμπεράσματα σε παλαιότερη ανάρτησή μου) σ’ αυτό που ο καθένας μας, ως πολίτης και ως άτομο - πέρα από τους επιχειρησιακούς και πολιτικούς ηγέτες μας – πρέπει να κάνουμε με το να στραφούμε μακριά από νοοτροπίες, τεχνολογίες και πηγές ενέργειας του παρελθόντος προς ένα «πράσινο» μέλλον. Οι χριστιανοί πρέπει να είναι πρωτοπόροι για μια τέτοια στροφή, επειδή «του Κυρίου γαρ η γη και το πλήρωμα αυτής» (Α΄Κορ. 10, 26). Και έχουν ευθύνη να ζουν ως σοφοί διαχειριστές της φύσης, την οποία ο Δημιουργός της, τους την εμπιστεύτηκε.

Από την κοσμογονία στη γλωσσογονία. Μια συν-ζήτηση

Δύο μεγάλου κύρους επιστήμονες και διανοούμενοι, ο φυσικός Δημήτρης Νανόπουλος και ο γλωσσολόγος Γιώργος Μπαμπινιώτης, διαλέχτηκαν ζωντανά για θέματα του χώρου των φυσικών επιστημών και της κοσμολογίας στη συνάφειά τους με ζητήματα του χώρου της γλώσσας και των ανθρωπιστικών επιστημών στο Μέγαρο Μουσικής, στις 10 Δεκεμβρίου 2010. 

Το περιεχόμενο της πρωτότυπης αυτής εκδήλωσης καταγράφεται στο ομότιτλο βιβλίο από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Ο Δημήτρης Νανόπουλος, Ακαδημαϊκός, Καθηγητής στο Τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Texas A&M, College Station (Έδρα Mitchell-Heep της Φυσικής Υψηλών Ενεργειών), Διευθυντής του Κέντρου Αστροσωματιδιακής Φυσικής του Κέντρου Προχωρημένων Ερευνών του Ηouston (HARC) στις ΗΠΑ, Πρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας (ΕΣΕΤ) και ο Γιώργος Μπαμπινιώτης, Ομότιμος και Επίτιμος Καθηγητής Γλωσσολογίας, τ. Πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Πρόεδρος της Φιλεκπαιδευτικής Εταιρείας (Αρσάκεια - Τοσίτσεια Σχολεία), συνομιλούν στις σελίδες του βιβλίου και συνοψίζουν τη συζήτησή τους ως εξής:

«Το προϊόν αυτής της συζήτησης ήταν μια ευχάριστη έκπληξη και μια επιστημονική απόλαυση και για τους δύο. Και το κυριότερο: ήταν μια αποκάλυψη, που επιβεβαίωσε την αρχική μας διαίσθηση για ένα ‘συνεχές’ (continuum) της γνώσης που δικαιώνει μια κοινή επιστημονική στάση και των δύο μας ενάντια στον κατακερματισμό της γνώσης. H συζήτηση, όπως καταγράφεται πλέον εδώ, μας έπεισε αμετάκλητα για την ανάγκη μιας ολιστικής θεώρησης της γνώσης στη συμπληρωματική σχέση που διέπει τους ποικίλους χώρους διερεύνησης ‘του σύμπαντος κόσμο’ με επίκεντρο τον άνθρωπο. Διαπιστώσαμε ουσιαστικές σχέσεις και θαυμαστές παραλληλίες, που αναδεικνύονται μέσα από τη συζήτηση και που εξικνούνται από τη σκέψη και τη γλώσσα του ανθρώπου μέχρι τον φυσικό κόσμο ο οποίος μας περιβάλλει, από τον εγκέφαλο, τα γονίδια, τον κόσμο των εννοιών και των συναισθημάτων μέχρι τους φυσικούς νόμους, τα ελάχιστα συστατικά (κβάντα φωτός, quark, ηλεκτρόνια, ποζιτρόνια, φωνήματα, μορφήματα, φθόγγους) και βασικές ακόμη αρχές που διέπουν την εξέλιξη του σύμπαντος.
Έτσι αβίαστα μέσα από τη συν-ζήτηση της αλήθειας σε ορισμένους καίριους χώρους αναπτύχθηκε ένας προβληματισμός για αισθητές παραλληλίες ανάμεσα στη γένεση του κόσμου και τη δημιουργία της γλώσσας, ανάμεσα στην κοσμογονία και τη γλωσσογονία, που κρίναμε ότι μπορεί να είναι και ο τίτλος της συζήτησής μας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το θέμα αυτό μονοπωλεί το περιεχόμενο του διαλόγου, ο οποίος απλώνεται πολύ πιο πέρα, σ’ ένα μεγάλο πλήθος θεμάτων.»

Διαβάζοντας το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο ο απροκατάλυπτος αναγνώστης εντυπωσιάζεται από τον πλούτο ιδεών και εναυσμάτων που προκαλεί ένας διεπιστημονικός διάλογος, που είναι τόσο απαραίτητος όχι μόνο ανάμεσα στους επιστήμονες αλλά και σε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία. 

Αναφορικά με τον Θεό, οι δυο επιστήμονες διαφέρουν στις απόψεις τους. Ο κ. Νανόπουλος διακηρύττει: «Πάντως, εγώ πιστεύω ότι το πνεύμα είναι αποτέλεσμα εγκεφαλικών ηλεκτροχημικών λειτουργιών, ιεραρχικά κατανεμημένων, κι ότι δεν χρειαζόμαστε τίποτε άλλο. ...Προσωπικά δεν αισθάνομαι να έχω καμιά εσωτερική ανάγκη πίστεως ούτε πιστεύω στις εικασίες περι ‘ευφυούς σχεδίου’.» Και ο κ. Μπαμπινιώτης ομολογεί: «... ζω ο ίδιος τη μεταφυσική αναζήτηση του ανθρώπου, την αναζήτηση του θείου. Εγώ ο ίδιος έχω βαθιά πίστη, πιστεύω στη χριστιανική διδασκαλία, με συγκινεί το Ευαγγέλιο του Ιωάννη, με συναρπάζουν οι Επιστολές του Παύλου και σέβομαι τους ανθρώπους που πιστεύουν στο Θεό όπως εγώ ή έχουν γενικότερα μεταφυσικές ανησυχίες. Δεν συμμερίζομαι καθόλου την άποψη του Nietzsche ότι η θρησκευτική πίστη, ιδιαίτερα η χριστιανική, είναι φυγή από την πραγματικότητα και καταφύγιο σ’ έναν εσωτερικό αιώνιο κόσμο που δεν ταράσσεται από οποιανδήποτε πραγματικότητα. Είναι μια γενικευμένη εύκολη ερμηνεία του πολύ σύνθετου κόσμου της ψυχής και του πνεύματος.» 

Η διαφορετική αυτή τοποθέτηση των δυό εξόχων αυτών επιστημόνων δείχνει ότι, παρ’ όλη την επιστημονική γνώση και το υψηλό επίπεδο παιδείας και συννενόησης στα θέματα της επιστήμης, η στάση τους απέναντι στο Θεό μπορεί να είναι διαμετρικά αντίθετη, επειδή η πίστη στο Θεό είναι θέμα καρδιάς κι όχι νόησης. 

Ιαπωνία: Μετά τους σεισμούς και τα τσουνάμι η πυρηνική καταστροφή;

Το Βήμα της Κυριακής περιγράφει την καταστροφή στη μακρυνή Ιαπωνία ως «βιβλική». Πρόκειται για τον ισχυρότερο σεισμό που σημειώθηκε στη χώρα τα τελευταία 140 χρόνια, ένας από τους ισχυρότερους που έχουν ποτέ μετρηθεί. Ο σεισμός σημειώθηκε στις 2:45 μ.μ. την Παρασκευή (τοπική ώρα) και το επίκεντρό του εντοπίστηκε σε απόσταση 135 χλμ. από τις ακτές της πόλης Σεντάι. Το παλιρροϊκό κύμα (τσουνάμι) 10 μέτρων που ακολούθησε προκάλεσε τεράστιες ζημιές στις βορειοανατολικές ακτές. Ο σεισμός ήταν ισχυρότατος, μεγέθους 8,9 βαθμών Ρίχτερ και διάρκειας περίπου 2 λεπτών. Οι εικόνες από την πληγμένη Ιαπωνία έχουν σοκαρίσει την παγκόσμια κοινότητα, καθώς τα ανθρώπινα θύματα φαίνεται να ανέρχονται σε πολλές χιλιάδες. 

Σαν να μην είναι αρκετές οι ζημιές που προκλήθηκαν από τη φυσική καταστροφή, ένας νέος κίνδυνος άρχισε να απειλεί την περιοχή της βορειο-ανατολικής Ιαπωνίας, μια πυρηνική καταστροφή που με μεγάλη πιθανότητα έχει ξεκινήσει από την τήξη στους πυρήνες των αντιδραστήρων Φουκουσίμα 1 και 3. Όπως έγραφε η «Καθημερινή» σήμερα, «πιστεύουμε πως υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έχει συμβεί μία τήξη πυρήνος», τόνισε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Γιουκίο Εντάνο, απαντώντας στις σχετικές ερωτήσεις δημοσιογράφων. «Δεν μπορούμε να εξακριβώσουμε το τι γίνεται στον πυρήνα του αντιδραστήρα, αλλά εμείς παίρνουμε μέτρα έχοντας ως σημείο εκκίνησης την υπόθεση αυτή», πρόσθεσε ο ίδιος σχετικά με τους δύο (στο μεταξύ είναι τέσσερις) αντιδραστήρες, στους οποίους η πίεση έχει αυξηθεί σε εκθετικό βαθμό εξαιτίας της δυσλειτουργίας των συστημάτων ψύξης. Οι τεχνικοί στον πυρηνικό σταθμό πασχίζουν να αποτρέψουν την τήξη στους αντιδραστήρες, οι οποίοι έχουν χάσει και τα εφεδρικά συστήματα ψύξης μετά την σεισμική δόνηση την Παρασκευή. Σύμφωνα με τα μέσα ενημέρωσης, η στάθμη του νερού για την ψύξη έχει κατέλθει σε μεγάλο βαθμό, ώστε οι ραδιενεργές ράβδοι του πυρήνα βρίσκονται εκτεθειμένες. Λόγω της αυξανόμενης αυτο-παραγώμενης θερμότητας κινδυνεύουν να αλλοιωθούν εκλύοντας επικίνδυνες για όλους τους βιολογικούς οργανισμούς ραδιενεργές ουσίες. 

25 χρόνια μετά την πυρηνική καταστροφή στο Τσερνόμπιλ της Ουκρανίας, φαίνεται να επαναλαμβάνεται το σενάριο ενός ανεξέλεγκτου πυρηνικού ατυχήματος. Το ατύχημα τότε ήταν της τάξης του μέγιστου προβλεπόμενου ατυχήματος στην Διεθνή Κλίμακα Πυρηνικών Συμβάντων και διατάραξε σοβαρότατα τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που επικρατούσαν στις γύρω περιοχές και είχε σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και στην υγεία. Από το ατύχημα πέθαναν επιτόπου δύο από τους εργάτες του σταθμού. Μέσα σε τέσσερις μήνες, από τη ραδιενέργεια και από εγκαύματα λόγω της θερμότητας, πέθαναν 28 εκ των πυροσβεστών που έσπευσαν στο χώρο του ατυχήματος και διαπιστώθηκαν 19 επιπλέον θάνατοι ως το 2004. Επιπλέον, υπολογίζεται ότι επηρεάστηκε η υγεία εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων εξαιτίας της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος με ραδιενέργεια. Οι ποσοστιαίες αυξήσεις των καρκίνων ήταν άνω του 15% στους πληθυσμούς που εκτέθηκαν, με χιλιάδες θανάτους από καρκίνο και λευχαιμία να συνδέονται με το ατύχημα.

Είναι πολύ νωρίς για συμπεράσματα, όμως θέλω να θέσω δύο ερωτήματα: 

1) Ο σεισμός έπληξε την Ιαπωνία, μια από τις επιστημονικά και τεχνολογικά πιό ανεπτυγμένες χώρες του κόσμου. Σαφώς η χώρα αυτή έχει υποστεί πολλούς σεισμούς, και έχει όσο καμμιά άλλη χώρα στον κόσμο, επενδύσει κονδύλια και τεχνογνωσία για την πρόλειψη σεισμών και την προστασία των πολιτών (π.χ. αντισεισμική δόμηση, ασκήσεις, σύστημα προειδοποίησης για τσουνάμι). Δεν είναι, παρ΄όλες τις προσπάθειες μας, οι δυνάμεις της φύσης (όπως ένας σεισμός)  πάντοτε σε θέση να μας εκπλήττουν και να μας αποδεικνύουν ότι δεν είμαστε θεοί, αλλά ... πεπερασμένα όντα;

2) Παρόλο που ήξεραν οι Ιάπωνες ότι η χώρα τους βρίσκεται σε άκρως σεισμογενή περιοχή του πλανήτη, οικοδόμησαν πυρηνικά εργοστάσια (που ήταν μεν σε θέση να αντέξουν ένα σεισμό 8,2 της κλίμακας Ρίχτερ) τα οποία δεν φαίνεται να άντεξαν τον τωρινό σεισμό. Οι επιστημονικές και τεχνολογικές μας ικανότητες καθώς και η οικονομική ευημερία δεν μας ξεγελούν στο να νιώθουμε ασφαλείς και να μην υπολογίζουμε τον κίνδυνο που παραμονεύει την κάθε στιγμή; Ο Ιησούς χαρακτηρίζει τέτοιους ανθρώπους «άφρονες» (Λουκάς 12, 15-21).

Ο οικονομολόγος Σπύρος Παρασκευόπουλος για την κρίση στην Ελλάδα

Γιός  αγρότη από την Πελοπόννησο, ο Σπύρος Παρασκευόπουλος ξενιτεύτηκε για ένα καλύτερο μέλλον στη Γερμανία το 1962. Τα πρώτα του χρήματα άρχισε να τα αποκτά δουλεύοντας σε ιχθυοπωλείο του Μάρμπουργκ. Μετά από ένα χρόνο ξεκίνησε σπουδές στο πανεπιστήμιο της ίδιας πόλης. Ακολούθησε διδακτορικό και μεταδιδακτορικό έργο στο Πανεπιστήμιο της Κολωνίας. Τα πρώτα χρόνια μετά την επανένωση της Γερμανίας σήμαιναν για καθηγητές σαν κι αυτόν ευκαιρία για κάτι νέο. Η Λειψία θα γινόταν η νέα του πανεπιστημιακή έδρα. 
Ως παιδί από ευαγγελική οικογένεια στην ορθόδοξη πλειοψηφεία της επαρχίας, ο Παρασκευόπουλος από νωρίς έζησε την άρνηση του περιβάλλοντός του η οποία όμως τον ώθησε να γίνει αγωνιστής. Σαν επιστήμονας αργότερα προτίμησε και πάλι να μένει πιστός στην επιστημονική του γνώση, παρά να συμπλέει με την γνώμη της πλειοψηφίας. 
Στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του στο Πανεπιστήμιο της Λειψίας, ενόψη της συνταξιοδότησής του ως καθηγητή στις 31 Ιανουαρίου 2007, είπε χαρακτηριστικά, ότι οι ρίζες της ανθρώπινης οικονομικής δραστηριότητας βρίσκονται στην βιβλική εντολή της δημιουργίας:  «γεμίσατε την γην και κυριεύσατε αυτήν» (Γεν. 1, 28). Από την άλλη πλευρά, τόνισε, ότι οι αξίες στις οποίες στηρίχθηκε η κοινωνιο-οικονομική δράση της ανθρωπότητας βασίζονται στην χριστιανική πίστη ως κληρονομιά της Δυτικής Σκέψης. Στη διάρκεια 14 χρόνων, ως καθηγητής στη Λειψία, παρακολούθησε 130 μεταπτυχιακές και διδακτορικές διατριβές, διόρθωσε 20 000 εξεταστικά γραπτά και δαπάνησε σε συνεδριάσεις επιτροπών και άλλων οργάνων πάνω από 2 000 μέρες σε πρόσθετη εργασία.  Με το έργο του ως καθηγητής, συνέβαλε, όπως είπε, ενεργά στη μείωση της ανεργίας, επειδή οι απόφοιτοι του τμήματος Οικονομικών Επιστημών στη Λειψία, κατά ένα ποσοστό,98%, έχουν υψηλές δυνατότητες και προοπτικές απασχόλησης. 
Παρακάλεσα τον καθηγητή Σπύρο Παρασκευόπουλο να μου απαντήσει στα ερωτήματα του ιστολογίου αυτού:
Συνδέεται η δημοσιονομική κρίση στην Ελλάδα με την παγκόσμια τραπεζική και οικονομική κρίση;
Θα έλεγα ναι, διότι η χρηματοοικονομική και οικονομική κρίση του 2008, ξεσκέπασε αλλά και συνειδητοποίησε τις διεθνείς κεφαλαιαγορές σχετικά με τα υψηλά ελλείμματα στους προϋπολογισμούς ορισμένων χωρών της Ευρωζώνης, τα οποία έχουν οδηγήσει σε υπέρμετρα εξωτερικά δημόσια χρέη, που κάνουν πλέον μία πτώχευση (στάση πληρωμών) των χωρών αυτών πιθανή.  
Γιατί πέσαμε έξω οικονομικά (ίσως και ηθικά) σαν χώρα;
Η Ελλάδα έχει ένα χρέος περίπου 330 δις ευρώ και η αιτία του προβλήματος βρίσκεται στο γεγονός, ότι οι κυβερνήσεις του παρελθόντος περιορίστηκαν σε μια αναπτυξιακή πολιτική βασισμένη στην κατανάλωση και όχι σε επενδύσεις.  Η δημόσια (και η ιδιωτική) κατανάλωση τα τελευταία 30 χρόνια χρηματοδοτήθηκε μέσω δανείων τα οποία πρέπει κάποτε να αποπληρωθούν. Πέσαμε έξω σαν χώρα λόγω μιας απόλυτα κακής κρατικής διαχείρισης συνοδευόμενης από ένα υψηλό επίπεδο διαφθοράς και διαπλοκής σε όλα τα επίπεδα του στενού και του ευρύτερου κρατικού τομέα (ΔΕΚΟ, συνδικάτα, κλπ.). Κάθε χρόνο το δημόσιο χάνει 20 δις ευρώ από φόρους που δεν εισπράττονται. Υπολογίζεται μάλιστα ότι η ετήσια δαπάνη κάθε νοικοκυριού στην Ελλάδα ανέρχεται στα 1 600 ευρώ που χρησιμοποιείται για το ονομαζόμενο «λάδωμα» ενός διευθαρμένου κοινωνικού μηχανισμού. 
Τι είναι απαραίτητο να αλλάξει στην ελληνική νοοτροπία και κοινωνία και πώς μπορεί να αλλάξει; Βλέπετε ελπίδα;
Ο Αδαμάντιος Κοραής είχε πει ότι «μόνο το Ευαγγέλιο μπορεί να σώσει την Ελλάδα». Πιστεύω πως αυτό ισχύει ακόμη. Και θα ήθελα να συμπληρώσω σαν θεσμολόγος-οικονομολόγος, ότι μας λείπουν  και οι κατάλληλοι θεσμοί. Ανθρώπινο υλικό (κεφάλαιο) υπάρχει εντός και εκτός της Ελλάδος, λείπει όμως το κανάλι (ο θεσμός) για να αξιοποιηθεί το νερό, που τώρα (χωρίς αυτό) μας καταστρέφει ανεξέλεγκτα. 
Πώς πρέπει ένας χριστιανός να διαχειρίζεται τα υπάρχοντά του – και εν γένει τα οικονομικά - σύμφωνα με τη διδασκαλία του Χριστού;
Σύμφωνα με τη Βίβλο, σ’ αυτό τον κόσμο δεν είμαστε ιδιοκτήτες των επίγειων αγαθών μας αλλά απλώς διαχειριστές. Και μια χρηστή διαχείριση προϋποθέτει υπευθυνότητα, επιμέλεια, εργατικότητα, παραγωγικότητα. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να αποκτήσουμε δύο χιτώνες για να είμαστε σε θέση και να ανταποκριθούμε στην εντολή του Χριστού, αν έχεις 2 χιτώνες δώσε τον έναν στον πλησίον σου που έχει ανάγκη.

Ken Olsen († 2011): Πρωτοπόρος επιχειρηματίας, συνειδητός Χριστιανός

Στις 6 Φεβρουαρίου απεβίωσε σε ηλικία 84 ετών, στη Βοστώνη της Αμερικής, ο Κεν Όλσεν, ένας από τους πρωτοπόρους της ψηφιακής επανάστασης. Το 1957 ο Όλσεν, μαζί με τον Χάρλαν Άντερσον, ίδρυσαν την εταιρία Digital Equipment Corporation με αρχικό κεφάλαιο 70 000 δολάρια. Με μια καινοτομία να ακολουθεί την άλλη ο Όλσεν δημιούργησε την βιομηχανία ηλεκτρονικών υπολογιστών. Γρήγορα η αξία της εταιρίας ξεπέρασε τα 14 δις δολάρια.

Στη δεκαετία του 1960, η εταιρία Digital πρωτοστάτησε με μια μικρότερη, λιγότερο δαπανηρή λύση έναντι των ογκωδέστερων και πανάκριβων για τους κοινούς χρήστες υπολογιστών (τύπου "mainframe") που κυριαρχούσαν τότε την αγορά  και τους οποίους μπορούσε να χειριστεί μόνο ειδικά εκπαιδευμένο προσωπικό. Οι χρήστες περίμεναν «στη σειρά» για να παραδώσουν τα προγράμματά τους περίμενοντας και πάλι «στη σειρά» για να παραλάβουν τα αποτελέσματά τους. Η εμπειρία αυτή, όταν ήμουν φοιτητής στην δεκαετία του ‘70, θα μου μείνει αξέχαστη. Στο μάθημα προγραμματισμού παραδίδαμε τις κάρτες με τις εντολές για επεξεργασία από τον υπολογιστή και συχνά την επομένη μέρα ανακαλύπταμε, ότι ένα μικρό λαθάκι στις εντολές μας τον είχε κάνει να «απορρίψει» την πολύωρη εργασία μας. Κι άντε πάλι από την αρχή. Αντιθέτως, οι μικροϋπολογιστές της Digital είχαν αρχίσει να προσφέρονται σε προσιτή τιμή ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να αγοράζουν πολλά τέτοια συστήματα για τους συνεργάτες τους, επιστήμονες,  μηχανικούς, ή και διευθυντές, και να τους αφήνουν να τα χειρίζονται οι ίδιοι. 

Όταν δε στα μέσα της δεκαετίας του ΄80 η εταιρεία άρχισε να παίρνει μπρος για τα καλά, το περιοδικό «Fortune» δημοσίευσε ένα πολυσέλιδο άρθρο για τον Όλσεν, με τη φωτογραφία του στο πρωτοσέλιδο, αποκαλώντας τον ως, «τον αναμφισβήτητα πιο πετυχημένο επιχειρηματία στην ιστορία των αμερικανικών επιχειρήσεων». Η Digital τότε βρισκόταν σε δεύτερη θέση στη βιομηχανία των υπολογιστών, μετά την IBM. Οι προοπτικές  της εταιρείας όμως ναυάγησαν με τη ραγδαία αναπτυσσόμενη αγορά προσωπικών υπολογιστών. Το 1992 ο Όλσεν παραιτήθηκε από πρόεδρος και μέσα σε λίγους μήνες και από το διοικητικό συμβούλιο της εταιρείας. Η ίδια εξαγοράστηκε από την Compaq Computer το 1998.

O Peter Zotto, ο οποίος υπήρξε 23 χρόνια  στέλεχος της εταιρίας Digital και αντιπρόεδρος των ευρωπαϊκών δραστηριοτήτων της, χαρακτήρισε τον Όλσεν ως εξαιρετικό διαχειριστή, που ήξερε να χρησιμοποιεί σωστά τα στελέχη και να δημιουργεί αποκεντρωμένες διοικητικές δομές. Κατά τη διάρκεια όλης του της καριέρας ο Όλσεν ήταν γνωστός για την προώθηση της καινοτομίας και της αριστείας και δημιούργησε τεχνικές όπως το «πλέγμα διαχείρησης» (matrix management) που ακόμα και σήμερα βρίσκει εφαρμογή σε πολλές επιχειρήσεις. Ένας από τους κύριους σχεδιαστές μικρο-υπολογιστών της εταιρείας τότε και σήμερα ερευνητής στη Microsoft, ο Gordon Bell, είπε ότι ο τρόπος διαχείρησης του Όλσον ενέπνεε δημιουργικότητα και αφοσίωση: «Όλοι τον θυμόμαστε, ως μεγάλο αρχηγό. Έμαθα πολλά κοντά του και ήταν τιμή μου να εργάζομαι γι’ αυτόν».

Ως συνειδητός χριστιανός, ο Όλσεν, συμμετείχε ενεργά στην εκκλησιαστική ζωή της Park Street Church στη Βοστώνη όπου και δίδασκε στο Κυριακό Σχολείο. Η πίστη γι' αυτόν ήταν το ίδιο σημαντική όσο η επαγγελματική του καριέρα. Διατέλεσε πρόεδρος του Χριστιανικού Φοιτητικού Συλλόγου (IVCF) στο πανεπιστήμιο του MIT, όταν ήταν φοιτητής. Έλεγε ότι, «τόσο ο επιστήμονας όσο και ο Χριστιανός πρέπει να πιστεύουν στην αναζήτηση της αλήθειας και να συμπεριφέρονται με ταπεινοφροσύνη.» 

Η είδηση του θανάτου του ανακοινώθηκε από το ευαγγελικό Gordon College στο Wenham της Μασσαχουσέτης, στο οποίο ο Όλσεν υπηρέτησε ως επίτροπος και υπήρξε και ευεργέτης του.

Ruperto Carola 625

Φέτος, το αρχαιότερο πανεπιστήμιο της Γερμανίας, το πανεπιστήμιο Ruperto Carola της Χαϊδελβέργης, γιορτάζει τα 625 χρόνια από την ίδρυσή του.

Χθες παραβρέθηκα σε μια εκδήλωση του πανεπιστημίου αυτού στις Βρυξέλλες. Το γιορτινό πρόγραμμα περιείχε αναφορές στα διαχρονικά επιτεύγματα του ιδρύματος, μεταξύ των οποίων ήταν και η φιλοξενεία 10 κατόχων βραβείων Νομπέλ. Το πρόγραμμα περιείχε και παραδείγματα σημερινών επιτευγμάτων, όπως η εξέχουσα έρευνα και διδασκαλία στη Χημεία, τη Φυσική και τη Θεολογία καθώς και  την Μοριακή Βιολογία και Ιατρική. Γύρω απο το πανεπιστήμιο έχουν στο μεταξύ τοποθετηθεί αρκετά ινστιτούτα Max-Planck, το γερμανικό αντικαρκινικό κέντρο, το ξακουστό Ευρωπαϊκό Κέντρο Μικροβιολογικής Έρευνας και πολλά άλλα ερευνητικά και τεχνολογικά ιδρύματα.

Καθώς παρακολουθούσα το πρόγραμμα, σκεφτόμουν τη χώρα μου, όπου οι επιστήμες βρήκαν την αρχή τους, αλλά η ίδια η χώρα δεν μπόρεσε να σταθεί στο ύψος αυτού του γεγονότος διαχρονικά. Και δεν είναι το πρόβλημα η έλλειψη κονδυλίων μόνο. Δεν είναι κρίμα τα πανεπιστήμια στην Ελλάδα σήμερα να βρίσκονται όμηροι των κομμάτων, και το επιστημονικό προσωπικό τους, αντί να διαπρέπει στην έρευνα και τεχνολογία, να ασχολείται με αδιαφάνεια, αναξιοκρατία, με καταλήψεις και το διαδικαστικό χάος που το χαρακτηρίζει καθημερινά;

Μεγάλο κρίμα. Ο Θεός να μας ελεήσει ως χώρα και λαό!

Francis Schaeffer: Βίβλος και περιβαλλοντική δράση

To 1970 ο αείμνηστος θεολόγος-απολογητής και φιλόσοφος Φράνσις Σέιφερ εξέδωσε ένα βιβλίο με τίτλο, «Η ρύπανση και ο θάνατος του ανθρώπου - Η χριστιανική άποψη της οικολογίας» [1]. Το βιβλίο αυτό αποτελεί κατά τη γνώμη μου μια ενδιαφέρουσα συμβολή στη συζήτηση γύρω από τις βιβλικές αρχές περιβαλλοντικής δράσης που ακόμη και σαράντα χρόνια μετά δεν έχει χάσει τη σημασία της. Βέβαια στο πλαίσιο ενός ιστολογίου δεν μπορούν να αναπτυχθούν αναλυτικά οι θέσεις του βιβλίου, θα προσπαθήσω, όμως, να τις μεταφέρω συνοπτικά και να περιορίσω τη συζήτηση στα πιο απαραίτητα σημεία.


Την άνοιξη του 1967 στο επιστημονικό περιοδικό Science δημοσιεύτηκε ένα δοκίμιο του ιστορικού Lynn White [2], το οποίο απέδιδε ευθύνες για την οικολογική κρίση της εποχής μας στον χριστιανισμό και την επιρροή του. Σύμφωνα με τον Χουάιτ, η πραγματική αιτία για την τεράστια εκμετάλλευση των φυσικών πόρων του πλανήτη μας βρίσκεται στην εντολή της δημιουργίας, «γεμίσατε την γην και κυριεύσατε αυτήν». Και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι επειδή τα αίτια είναι θρησκευτικής μορφής, οι λύσεις θα πρέπει να αναζητηθούν στη θρησκεία. Προτείνει, λοιπόν, μια αλλαγή νοοτροπίας δια μέσου του Βουδισμού Ζεν ή των αρχικών πεποιθήσεων των Φραγκισκανών, θεωρώντας τον Άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης ως προστάτη όλων των οικολόγων.

          Το άρθρο αυτό του Χουάιτ προκάλεσε στην Αμερική της εποχής εκείνης μια έντονη συζήτηση που ο Σέιφερ, στο βιβλίο του, σχολιάζει.

          Ο Σέιφερ ασχολείται πρώτα με την πανθεϊστική προσέγγιση (που προβάλλει ο Χουάιτ), η οποία για πολλούς ανθρώπους σήμερα νομιμοποιεί το αίτημα για μια ριζοσπαστική περιβαλλοντική ηθική.

          Το πρώτο σημείο κριτικής του Σέιφερ αποτελεί το γεγονός ότι ο πανθεϊσμός ασχολείται με το όλο και όχι με τα μέρη του. Στο πλαίσιο αυτό, ο άνθρωπος και η φύση, ως μέρη του συνόλου γενικότερα, είναι λιγότερο ενδιαφέροντα, επειδή νόημα έχει μόνο το 'παν', δηλαδή το σύνολο που συμπεριλαμβάνει τις αλληλεπιδράσεις των μερών του. Δεύτερον, η πανθεϊστική σκέψη δεν είναι μόνο αδύναμη ως θεωρία, επειδή δεν προβλέπει συγκεκριμένες εξηγήσεις για τα μέρη, αλλά είναι ανίκανη και ως κοσμοθεωρία. Δεν προσκαλεί π.χ. τον άνθρωπο σε διάλογο με τη φύση. Όταν αυτός απευθύνει στη φύση ερωτήματα, ο πανθεϊσμός έχει να τον πληροφορήσει μόνο για τις καλές ιδιότητες της και όχι για τις καταστροφικές, οι οποίες προκαλούν συχνά πόνο. Τρίτον, κατά την πανθεϊστική άποψη ο άνθρωπος δεν έχει σημασία ούτε κατέχει ιδιαίτερη θέση απέναντι στην υπόλοιπη φύση. Η ιδέα περί αξιοπρέπειας του ανθρώπου συνεπώς, της είναι ιδέα ξένη.

          Αντίθετα, η Βίβλος αναγνωρίζει την φύση ως αυθύπαρκτη. Δεν είναι θείας μορφής η φύση, αλλά υπάρχει αντικειμενικά. Είναι αυτή ακριβώς η ιδέα, τονίζει ο Σέιφερ, που τελικά ώθησε την ανθρωπότητα στην ανάπτυξη της σύγχρονης επιστήμης.

          Η βυζαντινή θεολογία πριν την Αναγέννηση, με την αποκλειστική έμφασή της στο θείο, σε αντίθεση με το επίγειο, καθιστά για τον Σέιφερ μια εξίσου λανθασμένη προσέγγιση. Σ' αυτή τη μορφή του πλατωνισμού, μόνο το θείο, το απόκοσμο, έχει σημασία. Το θείο δεν είναι δυνατό να απεικονίζεται παρά μόνο ως σύμβολο.

          Η Μεταρρύθμιση, με την έμφασή της στην αποκάλυψη του Θεού τόσο στην Αγία Γραφή όσο και στη φύση, έφερε τη σχέση μεταξύ του ουράνιου και του επίγειου πάλι σε ισορροπία [3]. Ο Σέιφερ παρατηρεί έναν παρόμοιο "πλατωνικό διαχωρισμό" σε ορισμένους "αγιαστικούς" θρησκευτικούς κύκλους και σήμερα.

          Ενώ κατά την πανθεϊστική άποψη τον θεό, "πάν", χαρακτηρίζει το άπειρο και το απρόσωπο, και ενώ σύμφωνα με τις πολυθεϊστικές πεποιθήσεις οι θεοί των αρχαίων λαών διακατέχονται κυρίως από προσωπικά χαρακτηριστικά, ο Θεός των Ιουδαίων και των Χριστιανών είναι τόσο Θεός άπειρος όσο και Θεός με προσωπικότητα. Ο Σέιφερ υποστήριζε την ιδέα αυτή σε όλα σχεδόν τα γραπτά του, με βάση το εξής σχήμα:

          Η διπλή γραμμή στο διάγραμμα αντιπροσωπεύει το χάσμα που υπάρχει στο προσωπικό επίπεδο μεταξύ του ανθρώπου και της υπόλοιπης φύσης. Ο άνθρωπος ως προσωπική ύπαρξη (πλασμένος 'κατ' εικόνα Θεού'), έχει την ικανότητα επαφής με τον Θεό και, σε αντίθεση με την υπόλοιπη φύση, ως φύλακάς της, λαμβάνει από Εκείνον την εντολή να 'κυριεύει επ' αυτής'. Από την άλλη πλευρά, ένα χάσμα χωρίζει τον πεπερασμένο άνθρωπο και ολόκληρη την υπόλοιπη φύση από το μεγαλείο της φύσης του άπειρου Θεού. Εδώ ο άνθρωπος βρίσκεται πιο κοντά στην υπόλοιπη φύση παρά στον Θεό.

          Ο άνθρωπος βρίσκεται τόσο κοντά στη φύση όσο βρίσκεται και κοντά στο Θεό, αλλά σε διαφορετικά πλαίσια. Εδώ κρύβεται η θεωρητική προσέγγιση για την περιβαλλοντική δράση η οποία ούτε ανθρωποκεντρική [4] μπορεί να είναι ούτε φυσιοκεντρική [5].

          Η ιδέα της συν-δημιουργίας καθεαυτή δεν επαρκεί για να εξισώσει τον άνθρωπο με το υπόλοιπο της δημιουργίας. Η κοπή ενός δέντρου ή η θανάτωση ενός ζώου δεν μπορούν να θεωρηθούν 'φόνος'. Όμως, τόσο το δέντρο όσο και το ζώο αξίζουν τον σεβασμό του ανθρώπου. Ο Σέιφερ προειδοποιεί ότι η πλατωνική περιφρόνηση κάθε υλικού, και επομένως της φύσης, είναι εσφαλμένη επειδή έρχεται σε αντίθεση με τον ίδιο το Θεό, ο οποίος υποστηρίζει τη δημιουργία του. Από θεολογικής άποψης, πρώτον, η ενσάρκωση και η ανάσταση του Χριστού αποτελούν έντονο δείγμα για το γεγονός ότι ο Θεός υποστηρίζει τη δημιουργία του, η οποία γι' Αυτόν έχει αξία. Δεύτερον, αγάπη για τον Δημιουργό προϋποθέτει τον σεβασμό προς την δημιουργία του. Ή, σε ελεύθερη απόδοση του Α' Ιωάν. 4, 20: «Πώς μπορεί κανείς να πει, 'αγαπώ τον Θεό' και να μισεί τη δημιουργία του, αλλά ... αν κάποιος δεν αγαπά τη δημιουργία του Θεού, που βλέπει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό τον οποίο δεν βλέπει;»

          Ο Σέιφερ επεκτείνει την επιχειρηματολογία του με την ερμηνεία του βιβλικού χωρίου από την επιστολή προς Ρωμαίους 8, κατά το οποίο η κτίση αναμένει την «αποκάλυψη των υιών του Θεού». Αυτή η 'αποκάλυψη' κατά τον Σέιφερ δεν αφορά στο μέλλον μόνο, αλλά υποχρεώνει τους χριστιανούς σε ένα 'εδώ και τώρα'. Και κάνει χρήση της εικόνας του Πάσχα των Ισραηλιτών στη Παλαιά Διαθήκη όπου η σωτηρία από τα χέρια του 'άγγελου του θανάτου' εξαρτιόταν από το αίμα του αμνού στην πόρτα της οικίας. Η υπόσχεση (καθώς και η κρίση) ίσχυαν προφανώς όχι μόνο για τους ανθρώπους αλλά και για τα ζώα. Παρομοίως, η λύτρωση μέσω του εξιλαστήριου θανάτου του Ιησού Χριστού, έχει επίπτωση σε ολόκληρη τη δημιουργία. Ο Σέιφερ χρησιμοποιεί την έκφραση 'ουσιαστική ίαση' για να εξηγήσει ότι, όπως η σωτηρία για τους πιστούς είναι ουσιαστικής σημασίας, επειδή οδηγεί σε συμφιλίωση με το Θεό και με τον συνάνθρωπο, εξίσου ουσιαστική είναι και για μια επανόρθωση, της εξ' αιτίας της αμαρτίας διαταραγμένης σχέσης του ανθρώπου με την υπόλοιπη φύση. Μπορεί το γεγονός αυτό να μην αποτελεί ακόμα ολοκληρωμένη θεραπεία του προβλήματος, όμως είναι ουσιαστική και βασίζεται στην ελπίδα.

          Ο Σέιφερ αναζητάει μια επανεξέταση της σημασίας του όρου 'κυριαρχία' στο εδάφιο Γένεση 1, 28. 'Κυριαρχία' δεν πρέπει να συγχέεται με 'αυταρχία', επειδή αυτή είναι ιδιότητα του Δημιουργού και μόνο. Αντιθέτως, η ερμηνεία πρέπει να αναζητηθεί στη Καινή Διαθήκη, π.χ. στην παραβολή των 'ταλάντων'. Η πιο κατάλληλη έκφραση φαίνεται να είναι η λέξη 'διαχείριση', επειδή η δημιουργία δεν ανήκει στον άνθρωπο, αλλά είναι του Θεού. Ως επακόλουθο της πτώσης, ο άνθρωπος χρησιμοποίησε την εξουσία που του είχε παραχωρήσει ο Θεός για το κακό, με δυσμενή επακόλουθα για ολόκληρη την συν-δημιουργία του.

          Άνθρωποι που έχουν αποδεχθεί τη σωτηρία του Θεού καλούνται να ανατρέψουν την εξέλιξη αυτή, όσο το δυνατόν. Να χρησιμοποιούν την 'εξουσία' τους πάνω στη φύση υπεύθυνα, με μέτρο και με διάκριση.

          Το ευαγγέλιο της σωτηρίας εν Χριστώ προσφέρει μια προσέγγιση για οικολογική δράση. Η αλλαγή δεν αναμένεται αποκλειστικά στο απώτερο μέλλον, αλλά αρχίζει ήδη από το σήμερα. Ένα ερώτημα τίθεται άμεσα: Είναι ορατή αυτή η ουσιαστική διαδικασία ίασης σήμερα και πού; Για τον Σέιφερ είναι η εκκλησία (η σύναξη των πιστών) το φόρουμ στο οποίο αναδεικνύεται αυτή η 'ουσιαστική ίαση της φύσης' που φέρνει η σωτηρία. Επειδή η απληστία ως κινητήρια δύναμη μιας απερίσκεπτης εκμετάλλευσης της φύσης (π.χ. για την επίτευξη γρήγορου κέρδους) και ως κύρια αιτία αυτής της ανθρώπινης συμπεριφοράς, αντιμετωπίζεται ουσιαστικά δια μέσου της σωτήριας 'μετάνοιας' και στροφής στον Χριστό.

          Μόνο το Ευαγγέλιο προσφέρει τη δυνατότητα για αλλαγή. Ποιός άλλος από τον πιστό καλείται σε αποτελεσματική δράση δια μέσω της πίστης του; Πέρα από αυτό, καταλήγει ο Σέιφερ, η χριστιανική πίστη, πρέπει αναγκαστικά να βρίσκεται σε συνάρτηση και με το πώς αντιμετωπίζουμε τη φύση στο περιβάλλον που ζούμε.

[1] Francis A. Schaeffer, «Pollution and the death of man: The Christian view of ecology», London, Hodder and Stoughton, 1970

[2] Lynn Townsend White, Jr., «Historical roots of our ecological crisis», Science 155 (1967), 1203-1207

[3] Φράνσις Σέιφερ: «Φυγή από τη Λογική», περιοδ. Σάλπισμα, εκδ. Ελληνικό Ινστιτούτο της Βίβλου, τεύχη Οκτωβρίου 1977-Οκτωβρίου 1978

[4] Εννοεί τον προσανατολισμό του φυσικού κόσμου προς τον άνθρωπο ως κέντρο της δημιουργίας

[5] Εννοεί την εξίσωση ανάμεσα σε όλες τις μορφές της ζωής